Naxçıvan üçün vacib nəqliyyat mərkəzlərindən biri olan Vəlidağ dəmiryolu stansiyasındayıq: burada relslər uzaqlara uzanan misralar kimi torpağın sinəsinə yazılıb sanki. Zəngəzur dəhlizinin bir hissəsi olan Vəlidağ yalnız qatarların gəlib-getdiyi bir məkan olmayıb – yolların, talelərin və ümidlərin kəsişdiyi canlı bir nöqtə olub: Azərbaycanın qərbə çıxış nöqtəsi. Burada hər rels bir hekayə danışır, səslənən fitlər hər bir ayrılığın və ya görüşün başlanğıcı olub. Keçmişdə səslənən hər qatar fitində indi bir həsrət qoxusu duyulur, stansiyada sanki yarımçıq qalan bir hekayə insanı cəlb edir. Əslində, bu hekayənin ilk sətirləri yazılıb artıq – Qars-İğdır-Dilucu layihəsi. Bu layihənin davamı olacaq Vəlidağ və Ordubad arasında mövcud olan 177 kilometrlik dəmir yolu xəttinin yenidən qurulması. Buradan keçəcək qatarlar təkcə Azərbaycan və Türkiyə arasında ticarət yükünü deyil, həm də insanların ümidini, illərdir, qoruyub saxladığı nisgilli arzusunu, istəyini daşıyacaq. Qlobal bazarların ehtiyacları bu relslərin “çiynində” daşınacaq, bu yol qlobal nəqliyyat və ticarət marşrutlarının əsas arteriyalarından birinə çevriləcək.
“Yolların ürəyidir dəmir yolu stansiyası” deyirlər, bu stansiyada isə qatar fitləri eşidilmir. Relslər susub, sanki indi, sadəcə, pasın səssiz dili danışır. Relslərin arasından saralmış otlar boylanır, ara-sıra yazın gəlişini sakit-sakit cücərən yaşıl otlarla özündə ehtiva edən təbiət geri qayıtmaq istəyir buraya, sanki insanın tərk etdiyi bu məkanı öz qucağına almağa çalışır. Uzaqlara uzanan dəmir yolu xətləri indi heç yerə aparmayan yollar kimi görünür Vəlidağda. Yarımçıq qalan ümidlər kimidir bu stansiya, skamyalar illərin yorğunluğunu çiyinlərində daşıyır sanki. Addımlarımız əks-səda verir, bir vaxtlar tələsik ayaqların döydüyü bu ərazidə, stansiyada indi yalnız küləyin yüngül toxunuşunu hiss edirik. Unutqan yaddaşın qırıq cümlələri kimi “Lokomotivin dayanacağı” yazılmış köhnə elan lövhəsinin solmuş hərfləri keçmişdən xəbər verir. Elə bil, stansiyanın özü də keçmişini xatırlayıb kövrəlir. Sədərək sakini Vəzir kişi deyir ki, bir vaxtlar burada görüşlər, ayrılıqlar var idi, gözləyən baxışlar var idi: “80-ci ildə hərbi xidmətdən qayıdarkən məni burada böyük coşqu ilə qarşıladılar. Ümumiyyətlə, hər bir sədərəkli bu stansiyadan istifadə edib. Bura insanları bir-birinə bağlayan körpü kimi idi: bu gün ayrılanlar sabah yenidən burada qovuşurdu. Bəzən uzun illər sonra doğma yurda qayıdanların ilk addımı da məhz stansiyadan başlayıb. Ona görə də Vəlidağ stansiyası yaddaşlarda yalnız bir stansiya kimi deyil, arzuların toplandığı bir məkan kimi qalıb”.
Bir vaxtlar qatar fitlərinin səmanı yarıb keçdiyi, Naxçıvan sakinlərinin yolunun düşdüyü Vəlidağ dəmir yolu stansiyası indi sükutun qoynundadır. Ayaq basanda insanı fərqli ab-havası ilə qarşılayır stansiya: bura təkcə insanların hüzn məkanı deyil, həm də yaddaşdır, keçmişin canlı şahididir. Bura sanki zamanın unudulmuş səhifəsinə çevrilib: gözləmə zalının divarlarında görünməyən xatirələr, relslərdə eşidilməyən səslər və daha nələr-nələr. Stansiya təkcə nəqliyyatın dayanmasını yox, həm də bir dövrün bitməsini xatırladır. Çünki stansiya işlədiyi vaxt ətrafda yaşayan insanlar həyatın ritmi ilə ayaqlaşır, qonaqlar gəlir, ticarət canlı olurdu. Qatar dayanandan sanki yollar da yorulub susub. Sədərək sakini Talıb Mehdiyev deyir ki, Naxçıvandan gələn qatarın sonuncu stansiyası elə Vəlidağ stansiyasıdır: “Bu stansiyadan əvvəllər İrəvana da, Bakıya da, elə Naxçıvanın rayonlarına da gedib-gəlirdik. Zəngəzur yolu açılandan sonra Sədərəyin vəziyyəti daha yaxşı olacaq. Düşünürəm, Sədərək dünyaya açılan qapı olacaq. Bir vaxtlar burada insan əlindən yer olmurdu, şagirdlər də bəzən qatarla məktəbə ayaqüstə gedirdi. Arzulayardım ki, həmin o təmtəraqlı günlər yenə təkrar olunsun”.
Ümumiyyətlə, bu yol, bu stansiya bir vaxtlar öz səs-küyü, əhəmiyyəti ilə seçilib. Sədərək sakinləri deyir ki, Azərbaycanın qərbində olan sonuncu stansiya ilə bir vaxtlar Bakıya, İrəvana rahat şəkildə gediş-gəlişləri olub. Onlar əkdikləri məhsulları o zamanlar buradan keçən qatarlar vasitəsilə İrəvana aparır, orada satır, alver edirmişlər. Buradan bir qədər aralıda isə Arazdəyən stansiyası yerləşir, buna baxmayaraq, sakinlər daha çox Vəlidağ stansiyasından istifadə edirmişlər. Səbəbi isə buranın Sədərəyin bir addımlığında olmasıdır. “Biz uşaq olanda Sədərək ərazisindən keçən dəmiryolu hissəsində dururduq. Oradan keçən qatarları sayırdıq. Elə olurdu ki, gün ərzində 10-15 dəfə qatarlar gedirdi. Hər birinə 40-42 vaqon qoşulurdu. Bu vaqonlarla yüklər, ərzaq daşınırdı, ən çox yanacaq vaqonları qoşulurdu. Hamısı Bakıdan gəlib İrəvana gedirdi”, – deyir Həsən Rzayev. Burada yaşayan sakinlərin hər birinin xatirəsi var stansiya ilə bağlı.
Bu stansiya işləməsə də, yaddaşlarda hələ də hərəkətdədir. Relslərin metal cingiltisi, uzaqdan gələn qatarın uğultusu Vəlidağın ayrılmaz musiqisi olub, rənglənmiş skamyalar yorğun yolçuların sirlərini dinləyib, sanki talelərini çiyinlərində daşıyan yüz minlərlə insana qucaq açıb, bu stansiyalar qatarları yox, xatirələri yola salır.
Bura, sadəcə, nəqliyyat nöqtəsi yox, ayrılıqların hüznünü, görüşlərin sevincini və yolların sonsuzluğunu özündə birləşdirən bir həyat səhnəsi olub. Buradan keçən hər naxçıvanlı bu səhnənin kiçik də olsa, bir hissəsinə çevrilib. Burada yollar bitməyib, sadəcə, susub. Bir gün bu relslər yenidən cingildəyəcək, stansiya yenə insanlarla dolacaq. Vəlidağ isə hazırda sakit dayanıb. O getməyən qatarların, bitməyən yolların və unudulmayan xatirələrin səssiz qoruyucusudur. Bu stansiya, bu yollar təkcə daşdan, dəmirdən relsdən ibarət deyil, həm də bu yollar ayrılıqların kədəri, qovuşmaların ümididir. Bizim isə ümidimiz heç bir zaman tükənməyib, tezliklə bu yolları getmək arzusu ilə...
Ceyhun MƏMMƏDOV
