Milli kimliyimizin əsas daşıyıcısı sayılan Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi qorunması, inkişaf etdirilməsi və gələcək nəsillərə saf şəkildə ötürülməsi Ümummilli Lider Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Dahi şəxsiyyətin həyata keçirdiyi məqsədyönlü siyasət nəticəsində ana dilimiz yalnız milli-mənəvi dəyər kimi deyil, həm də dövlətçilik atributu kimi möhkəmlənib. Ümumiyyətlə, görkəmli dövlət xadiminin Azərbaycan dilinə münasibəti hər zaman xüsusi həssaslıq və yüksək məsuliyyəti ilə seçilib. O, dili xalqın milli kimliyinin, tarixi yaddaşının və mədəni irsinin əsas sütunlarından biri kimi dəyərləndirib. Sovet dövründə milli dillərin sıxışdırıldığı bir şəraitdə Azərbaycan dilinin hüquqi statusunun qorunması və gücləndirilməsi istiqamətində atdığı addımlar bu gün və gələcək üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
1978-ci ildə məhz dahi şəxsiyyət Heydər Əliyevin prinsipial mövqeyi və siyasi iradəsi sayəsində Azərbaycan SSR Konstitusiyasında Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi təsbit olunması tarixi nailiyyət idi. Bu qərar həmin dövrdə milli özünüdərkin və ana dilinə bağlılığın qorunması baxımından mühüm dönüş nöqtəsi sayılır. “Ana dilimiz müstəqil Azərbaycanın, Azərbaycan xalqının ən böyük milli sərvətidir” ideyasının müəllifi olan Ulu Öndər müstəqillik illərində də Azərbaycan dilinin inkişafını dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirdi. Onun təşəbbüsü ilə Azərbaycan dilinin tətbiqi və qorunması ilə bağlı bir sıra mühüm sənədlər qəbul olundu, müstəqil Azərbaycanın 1995-ci ildə ümumxalq səsverməsi yolu ilə qəbul olunmuş Konstitusiyasında Azərbaycan dili Azərbaycan Respublikasının dövlət dili kimi təsbit edildi. 2001-ci ildə imzalanan “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” 2001-ci il 18 iyun tarixli Fərman ana dilimizin ictimai-siyasi, elmi və mədəni həyatın bütün sahələrində daha geniş və düzgün istifadəsinə xidmət etdi. Bununla yanaşı, Ümummilli Liderin “Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Gününün təsis edilməsi haqqında” 2001-ci il 9 avqust tarixli Fərmanı ilə hər il avqustun 1-i “Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü” kimi qeyd olunmağa başlandı. Bu qərar dilimizin inkişafına və cəmiyyətin ana dilinə diqqətinin artırılmasına mühüm töhfələr verdi.
Ümummilli Lider Heydər Əliyev ayrı-ayrı ölkələrə tarixi səfərlərində, rəsmi görüşləri və ictimaiyyət nümayəndələri ilə etdiyi çıxışlarda hər zaman Azərbaycan dilində səlis, zəngin və nümunəvi nitqi ilə də örnək olub. Onun nitqləri dilimizin ifadə imkanlarını, zəngin söz ehtiyatını və estetik gücünü nümayiş etdirən dəyərli nümunələrdir. Bu gün Azərbaycan dilinin qorunması və inkişafı istiqamətində Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi siyasətin təməlində də məhz Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi strateji kurs, zəngin konsepsiya dayanır.
Mediada ana dili siyasəti: strateji yanaşma və ictimai məsuliyyət
Müasir dövrdə qloballaşma proseslərinin sürətlənməsi, informasiya texnologiyalarının geniş yayılması və media məkanının sürətli transformasiyası milli dillərin qorunması məsələsini dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən birinə çevirib. Bütün bu proseslərin fonunda Azərbaycanda da ana dilinin saflığının qorunması, dövlət dili kimi nüfuzunun artırılması və ictimai həyatın bütün sahələrində düzgün istifadəsinin təmin olunması diqqət mərkəzində saxlanılır. Bu istiqamətdə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin layiqli siyasi varisi Prezident İlham Əliyevin prinsipial mövqeyi və həyata keçirdiyi məqsədyönlü siyasət xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyev çıxışlarında dəfələrlə vurğulayıb ki, ana dilinin qorunması yalnız mədəni məsələ deyil, həm də dövlətçilik məsələsidir, dilin saflığının qorunması milli birliyin möhkəmləndirilməsi, milli şüurun inkişafı və gələcək nəsillərə sağlam mənəvi irsin ötürülməsi baxımından həyati əhəmiyyət daşıyır. Məhz bu yanaşmanın nəticəsidir ki, Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi mövqeyinin gücləndirilməsi istiqamətində son illərdə mühüm addımlar atılıb. Ölkə başçısının “Azərbaycan dilinin saflığının qorunması və dövlət dilindən istifadənin daha da təkmilləşdirilməsi ilə bağlı tədbirlər haqqında” 2018-ci il 1 noyabr tarixli Fərmanı bu sahədə geniş konsepsiya formalaşdıraraq mühüm yol xəritəsi müəyyənləşdirib. Dövlət idarəçiliyində, təhsil sistemində, mediada və elektron informasiya resurslarında Azərbaycan dilinin düzgün tətbiqi ilə bağlı hüquqi və institusional mexanizmlər təkmilləşdirilib. Reallaşdırılan tədbirlər çərçivəsində dil normalarının qorunması, yad və lüzumsuz xarici sözlərin istifadəsinin qarşısının alınması, ədəbi dil qaydalarına riayət olunmasının təşviqi xüsusilə ön plana çıxarılıb. Bu xüsusda Qarabağın işğaldan azad olunmasından sonra həyata keçirilən yenidənqurma prosesləri çərçivəsində toponimlərin bərpası məsələsi də xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Həmçinin sovet dövründən və işğal illərindən qalmış yad ünsürlü, milli kimliyə uyğun olmayan yer adlarının Azərbaycan dilinin norma və tarixi yaddaşına uyğun şəkildə dəyişdirilməsi həm dil siyasətinin, həm də milli kimliyin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm addım kimi dəyərləndirilir. Bu proses yalnız inzibati dəyişiklik deyil, eyni zamanda milli-mənəvi dəyərlərin bərpası və tarixi ədalətin dil müstəvisində ifadəsi kimi özünü göstərir.
Azərbaycan dilinin saflığının qorunması və gələcək nəsillərə etibarlı şəkildə ötürülməsi kontekstində medianın üzərinə düşən məsuliyyət daha da artır. Çünki media yalnız informasiya vasitəsi deyil, eyni zamanda cəmiyyətdə dil mədəniyyətini formalaşdıran və ictimai nitqə təsir edən əsas institutlardan biridir. Bu mənada, televiziya, radio, xəbər portalları və sosial media platformalarında istifadə olunan dil geniş auditoriya üçün nümunə rolunu oynayır. Buna görə də mediada ana dilinin normativ, səlis və məsuliyyətli istifadəsi yalnız peşə etikası deyil, həm də milli məsuliyyət məsələsidir. Prezident İlham Əliyev ötən il noyabrın 3-də Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının 80 illik yubileyinə həsr olunmuş yığıncaqda və bu il yanvarın 5-də yerli televiziya kanallarına müsahibəsində də Azərbaycan dilinin qorunması istiqamətində mühüm tezislər irəli sürərək vacib vəzifələri diqqətə çatdırdı. Dövlət başçısının media nümayəndələrinə xitabən səsləndirdiyi “...burada jurnalistlərdən çox şey asılıdır. Çünki necə deyərlər, efir məkanında ən çox danışan jurnalistlərdir və onlardan da xahiş edirəm, xarici kəlmələrdən istifadə etməsinlər. Mən hərdənbir eşidirəm televiziya verilişlərində...” fikirlər bu gün hər bir media mənsubu üçün düzgün yön aşılayır.
Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan dilinin saflığının qorunması və media məkanında düzgün istifadəsi ilə bağlı prinsipial mövqeyinə əsaslanan bu yanaşma media qurumlarını ana dilimizin keşiyində daha həssas və məsuliyyətli olmağa çağırır. Bu çağırış həm də medianın ana dilinin qorunmasında nə qədər strateji rol oynadığını bir daha təsdiqləyir. Jurnalistlərin, televiziya, radio aparıcılarının və ümumilikdə, media nümayəndələrinin nitqində dil normalarına riayət olunması, alınma sözlərdən istifadədən maksimum çəkinilməsi, Azərbaycan dilinin zəngin ifadə imkanlarının ön plana çıxarılması milli-mənəvi dəyərlərimizin yaşadılmasına xidmət edir. Nəzərə alsaq ki, xüsusilə hazırkı rəqəmsal media dövründə informasiyanın sürətlə yayıldığı bir şəraitdə dil səhvləri və yad təsirlər də eyni sürətlə cəmiyyətə nüfuz edə bilir. Bu səbəbdən media qurumlarının redaksiya siyasətində dil məsələsinə xüsusi həssaslıq göstərilməsi, jurnalistlərin dil mədəniyyəti ilə bağlı davamlı maarifləndirilməsi olduqca vacibdir.
Naxçıvanda ana dilinin təbliği üçün media həmrəyliyi – “Sözün gücü”
Azərbaycan dilinin saflığının qorunması, yad təsirlərdən uzaq tutulmasına dair Prezident İlham Əliyevin media nümayəndələri qarşısında qoyduğu vəzifələrin icrası baxımından Naxçıvan televiziyası və “Şərq qapısı” qəzetinin birgə hazırladığı “Sözün gücü” layihəsinin də rolu mühümdür. Layihə dövlət başçısının Azərbaycan dilinin qorunması, inkişafı və gənc nəslə sevdirilməsi istiqamətində müəyyən etdiyi prioritetlərlə birbaşa səsləşir. Bu çərçivədə həm Naxçıvan televiziyasının efirində maarifləndirici çıxışlar edildi, həm də “Şərq qapısı” qəzetində məqalələr, müsahibələr dərc olundu. Əsas məqsəd Azərbaycan dilinin praktik istifadəsini gücləndirmək, iştirakçıların nitq mədəniyyətini inkişaf etdirmək və ictimai çıxış bacarıqlarını artırmaq, həmçinin media həmrəyliyi əsasında ana dilimizin qorunması istiqamətində vahid mövqe formalaşdırmaq olub. Bununla mediada ədəbi dil normalarının qorunmasına, efir nitqində səlisliyin təmin edilməsinə diqqət çəkmək hədəf götürülüb.
Təşəbbüs media qurumlarının ana dilinin qorunması istiqamətində ictimai məsuliyyətini ön plana çıxarmaqla Azərbaycan dilinin yad təsirlərdən qorunmasına və cəmiyyətdə dil mədəniyyətinin möhkəmlənməsinə xidmət edib. Layihə çərçivəsində Azərbaycan dilinin düzgün, səlis və təsirli istifadəsinin təşviqi məqsədilə təşkil olunan 1 aylıq maarifləndirici və tədris yönümlü marafon çərçivəsində Naxçıvan Muxtar Respublikasının müxtəlif şəhər və rayonlarında təlimlər, seminarlar, praktik məşğələlər və ictimai çıxış sessiyaları keçirilib. Marafonun məhz Azərbaycan dilinin qorunub yaşadılması uğrunda misilsiz tarixi xidmətlər göstərən Ümummilli Liderimiz Heydər Əliyevin anadan olmasının 103-cü ildönümündə – mayın 10-da başlaması xüsusi rəmzi məna kəsb edir. Çünki məhz dahi şəxsiyyətin uzaqgörən siyasəti nəticəsində Azərbaycan dili dövlətçiliyimizin əsas sütunlarından biri kimi qorunub inkişaf etdirilib.
Strateji xətt, ictimai həssaslıq
Azərbaycan dilinin qorunması və inkişaf etdirilməsi yalnız dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri deyil, həm də hər bir vətəndaşın milli-mənəvi borcudur. Qloballaşmanın, informasiya axınının və xarici təsirlərin sürətlə artdığı müasir dövrdə ana dilimizin saflığını qorumaq, onun zəngin ifadə imkanlarını yaşatmaq və gələcək nəsillərə olduğu kimi ötürmək xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu istiqamətdə dövlətin müəyyən etdiyi strateji xətt, medianın məsuliyyətli mövqeyi və cəmiyyətin ümumi həssaslığı bir-birini tamamlayan əsas amillərdir.
Azərbaycan dili təkcə ünsiyyət vasitəsi deyil, xalqımızın tarixi yaddaşı, milli kimliyi və mənəvi kamilliyinin ifadəsidir. Dilimizi qorumaq isə milli irsimizi, dövlətçilik dəyərlərimizi və mədəni yaddaşımızı qorumağa xidmətdir. Bu baxımdan, hər bir şəxsin, xüsusilə də ictimai fikrin formalaşmasında mühüm rol oynayan media nümayəndələrinin ana dilinə həssas yanaşması böyük önəm daşıyır. Əminliklə demək olar ki, dövlətin siyasi iradəsi, medianın həmrəyliyi və cəmiyyətin ortaq məsuliyyəti ilə Azərbaycan dili öz saflığını, zənginliyini və nüfuzunu daim qoruyaraq yaşayacaq.
Nail ƏSGƏROV
