Yurdumuza qayıdırıq
30 il işğalda qalan torpaqlarımızı 44 gündə azad etdikdən cəmi bir il sonra yurdumuza qayıdacağımız düşüncəsi, bəlkə də, həmin dövrdə bir çoxlarına xəyal kimi görünsə də, biz bunu bacardıq. Baxmayaraq ki, 20 min kvadrat kilometrlik ərazi tamamilə dağıdılmışdı və əraziyə minalar döşənmişdi, Azərbaycan dövləti Böyük Qayıdışı reallaşdırmağı tez bir zamanda bacardı. İşğaldan azad edilmiş ərazilərə əhalinin qayıdışı 2022-ci ilin iyulunda Ağalı kəndinə ilk qayıdışla başlanıb. 6 şəhər, 2 qəsəbə və 22 kənd olmaqla, ümumilikdə, 30 yaşayış məntəqəsinə əhalinin köçürülməsi həyata keçirilib. Hazırda isə azad olunmuş ərazilərdə 64 mindən çox insan yaşayır, fəaliyyət göstərir və təhsil alır.
Əhalinin tezliklə işğaldan azad edilən yaşayış sahələrinə qayıdacağı nəzərə alınaraq bu ərazilərdə məskunlaşan keçmiş məcburi köçkünlərin məşğulluğu, onların ərzağa olan tələbatının ödənilməsi xüsusi diqqətdə saxlanılıb. Bu baxımdan, kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı, yüngül və qida sənayesinin formalaşdırılması prosesinin həyata keçirilməsi diqqətdə saxlanılıb. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə bərpa, tikinti-quruculuq layihələrinin uğurla həyata keçirilməsi üçün stimullaşdırıcı tədbirlər daim ön plandadır. Məsələn, vergi güzəştlərinin tətbiqinə xüsusi önəm verilib. Belə ki, işğalçılardan təmizlənən torpaqlarda hər bir rezident 2023-cü ilin yanvarın 1-dən etibarən 10 il müddətində mənfəət (gəlir), əmlak, torpaq və sadələşdirilmiş vergilərdən azad edilib. Eyni zamanda həmin ərazilərin rezidenti olan hüquqi şəxslərin səhmdarlarının (payçılarının) dividend gəlirləri göstərilən tarixdən etibarən 10 il müddətində vergidən azad olunub. Bütün bunlar bölgəyə investisiya axınını artırır.
Yurdumuza qayıdırıq
Sənaye parkları ölkəmizdə iqtisadiyyatın inkişafına, ixrac potensialının artırılmasına, rəqabətqabiliyyətli məhsul istehsalına önəmli töhfə verir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə fəaliyyətə başlayan sənaye parkları Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda iqtisadi rayonların qeyri-neft sənayesinin sürətli inkişafına önəmli təsir göstərəcək. Ən əsası isə bu sənaye parklarında yaradılan iş imkanları gənc və bacarıqlı kadrların bu bölgəyə axınını gücləndirir.
Təməli dövlətimizin başçısı tərəfindən 2021-ci il mayın 28-də qoyulan Ağdam Sənaye Parkı Qarabağın yenidən qurulmasına, inkişafına önəmli təsir göstərəcək. Eyni zamanda bu nəhəng müəssisə respublikamızın ixrac potensialının artırılmasına, innovativ və yüksək texnologiyalara əsaslanan rəqabətqabiliyyətli sənayenin inkişafına, ölkəyə valyuta axınının, investisiyaların artmasına yeni imkanlar açacaq.
Cəbrayıl rayonunda yaradılan “Araz Vadisi İqtisadi Zonası”nda da nəzərdə tutulan layihələr uğurla həyata keçirilir. İqtisadi zona 200 hektar ərazini əhatə edir. Parkın aqrar məhsulların emalı, sənaye, sosial və texniki zonalara bölünəcəyi nəzərdə tutulur. Burada logistika və ticarət mərkəzi, anbar kompleksləri, topdan və pərakəndə satış obyektləri və digər sahələri əhatə edən məntəqələrin yaradılması planlaşdırılır. “Araz Vadisi İqtisadi Zonası”nda muxtar respublika sahibkarlarının logistik fəaliyyəti üçün də 14 hektar sahə müəyyənləşdirilib. Ərazidə Naxçıvan Sahibkarlar Konfederasiyasının vasitəsilə logistik anbarlar yaradılacaq. İlkin vaxtlarda parkda, əsasən, tikinti materiallarının satışı, sonrakı mərhələlərdə isə digər sahələr üzrə depoların tikintisi nəzərdə tutulub.
Laçın Aqro və Sənaye Parkının yaradılması da, əsasən, bu məqsədə xidmət edir. Parkda, ümumilikdə, 46 müəssisənin fəaliyyət göstərəcəyi, onların da 80 faizinin bu il yayın sonunadək işə başlayacağı nəzərdə tutulur. Burada həm iri, həm də kiçik mebel fabrikləri, yüngül materiallardan ev və digər konstruksiyalar hazırlayan zavod, balıqçılıq təsərrüfatı, yeyinti və yüngül sənaye, ekoloji cəhətdən təmiz emal müəssisələri, eyni zamanda kiçikbuynuzlu heyvanlar üzrə elmi-təcrübə mərkəzinin yaradılması planlaşdırılır.
Səhər işə, axşam isə evə tələsirlər
Azad edilmiş ərazilərdə insanların məşğulluğu təkcə sənaye parklarında yaradılan istehsal müəssisələrində və ya digər istehsal obyektlərində təmin edilmir. Təhsil, mədəniyyət səhiyyə, yerli icra hakimiyyəti orqanlarında da insanların məşğulluğunun təmin edilməsi istiqamətində bir çox işlər görülür, keçmiş məcburi köçkünlər özünüməşğulluq proqramına cəlb edilir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda böyük quruculuq işləri aparılmaqla məşğulluq imkanları da daim genişlənir. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi işğaldan azad edilmiş ərazilərdə fəaliyyət göstərən işəgötürənlərlə sıx əməkdaşlıq qurur və bu hesaba doğma yurdlarına qayıdan sakinlər işədüzəltmə, özünüməşğulluq proqramı, peşə hazırlığı proqramı, əmək yarmarkaları və sair kimi məşğulluq proqramları ilə əhatə olunurlar. 30 il məcburi köçkün həyatı yaşamaq məcburiyyəti qarşısında qalan vətəndaşlarımız doğma yurdlarına köçürülməzdən əvvəl nazirliyin elektron sistemləri üzərindən təhlillər aparılır, görüşlər keçirilir, məşğulluq imkanları qiymətləndirilir. Köçürüldükdən sonra isə onlar məşğulluq proqramlarına cəlb olunurlar. Doğma yurda dönən iqtisadi fəal soydaşlarımızın artıq 8 min nəfərdən çoxunun məşğulluğu təmin edilib.
Bundan savayı, özünüməşğulluq proqramı həmin sakinləri də əhatə edir və bu hesaba 700-dək şəxs üçün özünüməşğulluq proqramı çərçivəsində öz doğma yurdlarında kiçik ailə biznesləri qurulub. Habelə öz doğma ocağına qayıdan onlarla insan müxtəlif istiqamətlər üzrə peşə hazırlığı və təlimlərə cəlb edilib. Ümumilikdə, “Böyük Qayıdış” proqramı üzrə Qarabağ və Şərqi Zəngəzura köçürülən sakinlərdən əmək qabiliyyətli olanların məşğulluğunun təminatı göstəricisi 90 faizdən çoxdur. Qeyd etmək yerinə düşər ki, qələbədən ötən illər ərzində azad olunmuş ərazilərdə istifadəyə verilən ümumi və məktəbəqədər təhsil müəssisələrində onlarla müəllim və texniki işçi fəaliyyət göstərir. Qarabağ Universiteti bölgənin ali təhsil mərkəzinə çevrilib, burada 400 nəfər akademik və inzibati heyət çalışır. Dövlətimiz tərəfindən işğaldan azad olunmuş ərazilərə öz doğma yurd-yuvasına qayıdan hər bir sakin üçün yeni iş imkanları açmaqla yanaşı, onların yaşayış şəraitini yaxşılaşdırmaq üçün də bir çox güzəştlər edilir. Evinə öz doğma ocağına qayıdan hər bir insan dövlətimizin qayğıkeş əlini öz çiyinlərində hiss edir. Xankəndidə, Xocalıda, Şuşada öz torpağında yaşayan insanlar gündüz işə, axşam isə evə tələsməyin sevincini yaşayırlar.
Ramiyə ƏKBƏROVA
