Gecə yarıdan keçir... Ordubadın qədim küçələrinə hakim kəsilən o dərin, sirli sakitliyin içində yalnız uzaqlardan gələn küləyin pıçıltısı eşidilir. Bu külək şəhərin dar döngələrini gəzib gəlir və nəhayət, əsrlərin yorğunluğunu daşıyan hamamın pəncərələrindən içəri süzülür. İndi bura səssizlik məbədidir. Amma buna baxmayaraq, o tarixin, yaşanmışlıqların və divarların bir-birinə pıçıldadığı minlərlə hekayənin cəmidir. Artıq bura əhaliyə xidmət etmək üçün qapılarını açmır, ocaqxanadakı o nəhəng alovlar çoxdan sönüb. Amma bu qədim divarlar hələ də bir-biri ilə ruhən söhbət edir, keçmişin o səs-küylü, qaynar günlərini xatırlayırlar.
Girişdəki o zərif, bişmiş kərpiclərdən hörülmüş şimal divarı, vüqarla qonşusu olan şərq divarına tərəf boylanıb ah çəkərək dillənir: “Eşidirsənmi? Bu gecə də o Qarahovuz çeşməsinin səsi gəlir qulağıma. Neçə əsrdir ki, o büllur su bizim saxsı damarlarımızdan şövqlə axıb keçərdi. Bizim içimiz canlanardı, divarlarımız o suyun təmizliyi ilə nəfəs alardı. İndi o borular sükuta qərq olub, amma mən hələ də o saflığı, o şırıltını hər kərpicimdə hiss edirəm. Mən bilirəm ki, biz hələ də Ordubadın paklıq yaddaşıyıq, onun təmizlik andıyıq”.
Cənub divarı, bir metrlik qalın qəlbi ilə sarsılmaz bir sükunətlə ona cavab verir: “Haqlısan, əziz qonşum. Mən də xatırlayıram... Mənim qoynumda yuyunma zalının və otaqların altından keçən o isti hava kanalları var ha, onlar bir zamanlar mənə necə bir can verirdi. Ocaqxanada yanan o alovun hərarəti bütün tərəflərimizə yayılardı. İnsanlar bura daxil olanda o istilik onları bir ana ağuşu kimi qucaqlayardı. İndi o ocaqxana sönüb, xəzinədən su götürmək üçün açılan o kiçik gözlüklər artıq tarixin qaranlıq, amma şərəfli keçmişinə baxır. Amma ustadın bizi tikərkən istifadə etdiyi hər bir kərpic hələ də o isti günlərin xatirəsini içində gizləyir. Biz soyumuşuq, amma ölməmişik”.
Zalların mərkəzində ucalan əzəmətli sütunlar bu söhbətə qəmli bir ehtişamla qoşulur: “Bizim çiyinlərimizdə saxladığımız o möhtəşəm tağtavanlara baxın. Biz bütöv bir xalqın memarlıq zövqünü, Şərq dünyasının sənət ruhunu bu günə gətirmişik. İndi bura bir muzey sakitliyinə bürünüb, amma hər bir ziyarətçi gəlib bu tağların altında dayananda biz onlara babalarımızın ucalığından danışarıq. XX əsrdə dəfələrlə yaralandıq, aşındıq, təmir olunduq. Amma gör, bu abadlıq və bərpa işləri bizə necə bir ruh verdi. Bizi yenidən öz əzəli görkəmimizə qaytardılar, üstümüzdən yüz illərin yorğunluğunu silib atdılar elə bil”.
Dəhlizdən gələn sərin bir mehlə birlikdə girişdəki o firuzəyi kaşılar və zərif naxışlar bir-birinə pıçıldayır: “Bəlkə də, artıq kimsə bizdən içəri keçib o geniş çayxanada kəklikotu ətri ilə dərdləşmir, bəlkə, o geniş zallar artıq insan səsi ilə dolmur. Amma hər bir yolçu bizə baxanda Ordubadın sarsılmazlığını görür. Bizim o bir metrlik divarlarımız bu şəhərin xarakteri kimidir, həm möhkəm, həm vüqarlı, həm də çox dərin. Biz artıq xidmət etməsək də, hər bir daşımızla bu diyarın ən böyük şahidiyik”.
Gecə yarıdan keçir, Ordubadın sərin küləyi hamamın pəncərələrindən son dəfə süzülərək bu qədim divarların söhbətini gələcəyə, sabahın ilk şəfəqlərinə daşıyır. Artıq su axmır, ocaq atəşi yanmır, amma XVIII-XIX əsrlərdən bəri süzülüb gələn o tarixin nəfəsi bu divarlar arasında əbədi olaraq yaşayacaq. Onlar ruhun və daşın sonsuz eşqinin ən uca sübutu kimi Cümə məscidinin yaxınlığında əbədi keşik çəkməkdə davam edəcəklər.
Elnurə CƏFƏROVA
