Təhsil sahəsində aparılan islahatlar tədris prosesinin keyfiyyəti ilə yanaşı, eyni zamanda sənədləşmə və idarəetmə mexanizmlərinin müasirləşdirilməsinə də yönəlib. Son dövrlərdə cəmiyyətin diqqət mərkəzində olan məsələlərdən biri də ali və orta ixtisas təhsili haqqında sənədlərin, diplomların elektron formata keçirilməsidir. Bu dəyişikliklər həm vətəndaşların vaxt və vəsaitinə qənaət edir, həm də təhsil sistemində şəffaflığın artırılmasına xidmət edir. Mövzu ilə bağlı suallarımızı NDU-nun Tədrisin təşkili şöbəsinin müdir müavini Anar Tarverdiyev cavablandırdı.

– Anar müəllim, diplomların yalnız elektron formada təqdim edilməsi təhsil sistemində hansı problemləri aradan qaldıracaq?

– Diplomların elektronlaşdırılması təhsil sənədlərinin verilməsi prosesində uzun illərdir, mövcud olan bir sıra çətinlikləri aradan qaldıracaq. İlk növbədə, bu addım sənədləşmədə şəffaflığın artırılmasına xidmət edir. Kağız daşıyıcıda verilən diplomların hazırlanması, saxlanılması və təqdim edilməsi zamanı müəyyən gecikmələr, texniki problemlər və insan faktorundan asılı risklər yaranırdı. Elektron sistem isə bu kimi halları minimuma endirir.

Digər mühüm məsələ prosedur qaydalarının sadələşdirilməsidir. Əvvəllər məzun diplomunu əldə etmək üçün ali təhsil müəssisəsinə müraciət etməli, bəzən uzun növbələrdə gözləməli olurdu. Xüsusilə regionlarda yaşayan vətəndaşlar üçün bu proses əlavə vaxt və xərc tələb edirdi. Elektron diplom sistemi vasitəsilə vətəndaş istənilən vaxt öz şəxsi kabinetinə daxil olaraq diplomuna çıxış əldə edə, onu elektron şəkildə istifadə edə və ya çap edə bilər.

Bundan əlavə, diplom əlavələrinin, yəni qiymət cədvəllərinin də elektron formada təqdim edilməsi sənədlərin vaxtında və daha operativ şəkildə əldə olunmasına imkan yaradır. Ümumilikdə, bu dəyişiklik təhsil sisteminin daha çevik, müasir və vətəndaş yönümlü olmasına xidmət edir.

– Bu o deməkdir ki, elektron diplom sisteminə keçidlə kağız diplomların verilməsinə tamamilə son qoyulurmu?

– Bəli, mərhələli şəkildə kağız diplomların verilməsinə son qoyulması nəzərdə tutulur. Yeni məzun olan şəxslər artıq diplomlarını yalnız elektron formada əldə edəcəklər. Bu isə həm ekoloji baxımdan, həm də idarəetmə baxımından daha səmərəli hesab olunur. Kağız israfının azalması, arxiv yükünün minimuma endirilməsi və sənədlərin uzunmüddətli qorunması baxımından elektron sistem daha etibarlıdır.

– Bəs əvvəllər verilmiş kağız diplomların hüquqi qüvvəsi necə tənzimlənəcək?

– Bu cəmiyyət üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyan sualdır və qeyd etməliyəm ki, əvvəl vətəndaşlara təqdim olunmuş kağız diplomlar heç bir halda hüquqi qüvvəsini itirmir. Onlar əvvəlki kimi tam etibarlı sənəd hesab olunur və bütün rəsmi prosedurlarda istifadə edilə bilər.

Lakin kağız diplomun itirilməsi, məhv olması və ya zədələnməsi hallarında artıq əvvəlki kimi uzun və çətin prosedurlara ehtiyac qalmayacaq. Belə vəziyyətlərdə vətəndaş sistem üzərindən müraciət edərək dublikat elektron diplom əldə edə biləcək. Bu elektron diplom da tam hüquqi qüvvəyə malik olacaq və bütün qurumlar tərəfindən tanınacaq.

– Elektron diplomların təhlükəsizliyi necə təmin olunacaq?

– Elektron diplomların təhlükəsizliyi məsələsi sistemin əsas prioritetlərindən biridir. Diplomlar müasir informasiya texnologiyalarına əsaslanan, yüksək təhlükəsizlik standartlarına cavab verən platformada saxlanılacaq. Hər bir diplom fərdi identifikasiya mexanizmləri ilə qorunur və yalnız sahibinin şəxsi kabineti vasitəsilə əldə edilə bilir.

Bundan əlavə, elektron hökumət sistemi üzərindən diplomların yoxlanılması mümkün olacaq. Bu da üçüncü şəxslərin sənədlərə müdaxilə etməsinin qarşısını alır. Sistem daimi olaraq nəzarətdə saxlanılır və kibertəhlükəsizlik tədbirləri mütəmadi şəkildə gücləndirilir.

 – İşə qəbul zamanı elektron diplomlar bütün qurumlar tərəfindən tanınacaqmı?

– Tam şəkildə tanınacaq. Hazırda bütün dövlət qurumları elektron hökumət sisteminə inteqrasiya olunub. Bu isə o deməkdir ki, işə qəbul prosesində işəgötürən qurumlar namizədin diplomunu birbaşa sistem üzərindən yoxlaya biləcəklər.

Bu mexanizm həm işəgötürənlər, həm də işaxtaranlar üçün böyük rahatlıq yaradır. Namizəd əlavə sənəd təqdim etmədən diplomunun doğruluğunu sübut edə bilir. Eyni zamanda bu sistem özəl sektor üçün də etibarlı məlumat mənbəyi rolunu oynayır.

– Elektron diplomların saxtalaşdırılmasının qarşısı hansı mexanizmlərlə alınacaq?

– Təəssüf ki, əvvəlki illərdə kağız diplomların saxtalaşdırılması halları ilə rastlaşırdıq. Elektron diplom sistemi isə bu riskləri faktiki olaraq aradan qaldırır. Çünki hər bir diplom mərkəzləşdirilmiş bazada saxlanılır və yalnız rəsmi sistem üzərindən təsdiqlənir.

Elektron hökumət portalı bu prosesdə bilavasitə rol oynayır. Saxta sənəd təqdim etmək imkanları minimuma endirilir, çünki diplomun mövcudluğu və məzmunu real vaxt rejimində yoxlanılır. Bu da həm təhsil sisteminin nüfuzunu qoruyur, həm də əmək bazarında ədalətli rəqabət mühitinin formalaşmasına şərait yaradır.

– Bu sistemin tətbiqi vətəndaşlar üçün əlavə maliyyə yükü yaradacaqmı?

– Xeyr, əksinə, elektron diplom sistemi vətəndaşların maliyyə yükünü azaldacaq. Əvvəllər xüsusilə ucqar bölgələrdə yaşayan vətəndaşlar diplom almaq üçün ali təhsil müəssisəsinə gəlməli, yol və digər xərclər çəkməli olurdular. Bəzi hallarda bu proses onların qanuni nümayəndələri üçün də əlavə xərc yaradırdı.

Artıq bütün bu çətinliklər aradan qalxır. Vətəndaşlar heç bir əlavə ödəniş etmədən, evdən çıxmadan diplomlarını əldə edə biləcəklər. Bu isə sosial baxımdan da mühüm addımdır və təhsil xidmətlərinin hər kəs üçün əlçatanlığını təmin edir.

 – Son olaraq elektron diplom sisteminin gələcək perspektivləri sizcə nələrdir?

– Hesab edirəm ki, bu sistem təhsil sahəsində rəqəmsallaşmanın ən mühüm mərhələlərindən biridir. Gələcəkdə digər təhsil sənədlərinin də elektron formata keçirilməsi, beynəlxalq sistemlərlə inteqrasiyanın gücləndirilməsi və məlumat mübadiləsinin daha da sürətləndirilməsi mümkündür. Bu dəyişikliklər Azərbaycan təhsilinin beynəlxalq standartlara uyğunlaşmasına və rəqabət qabiliyyətinin artmasına mühüm töhfə verəcək.

Elnurə CƏFƏROVA