NAXÇIVAN :

05 May 2026, Çərşənbə axşamı

Sözün 134 illik nəfəsi

...

Bəzi tarixlər var ki, sadəcə, təqvimdə, gün deyil, ürəkdə iz olur. 5 may da onlardan biridir. 134 il əvvəl açılan bir səhifə yox, sözün özünü tapdığı bir doğuluş anı. O gün bir uşaq dünyaya gəldi. Amma zaman onu adi uşaq kimi saxlamadı. İçində söz böyüdü, duyğu böyüdü, bir millətin səsi böyüdü. Əhməd Cavad təkcə yaşamadı o, sözlə nəfəs alan bir taleyə çevrildi. Əhməd Cavad Azərbaycan ədəbiyyatının enişli-yoxuşlu, amma mənəvi ucalığı ilə seçilən simalarından biridir. Onun həyatı təkcə bir şairin ömrü deyil, eyni zamanda bir dövrün çarpışmaları, idealların sınağı və milli ruhun yaşamaq uğrunda mübarizəsidir.

XX əsrin keşməkeşli siyasi hadisələri fonunda Əhməd Cavad həm yaradıcılığı, həm də düşüncələri ilə zamanın təzyiqini üzərində hiss etmiş, ideallarına sadiqliyinin bədəlini ağır sınaqlarla ödəmişdir. Onun poeziyası isə bu çətinliklərin içindən doğan bir işıq kimi, milli azadlıq, Vətən sevgisi və insan ləyaqətini tərənnüm etmişdir. Əhməd Cavadın həyatı bir şair ömründən daha artıqdır. O, sözün həm gücünü, həm də bəzən sözə görə çəkilən əzabı təmsil edir. Onun şeiri oxunmaq üçün yazılmamışdı. O şeir insanın içində dayanmaq üçün yazılmışdı. Sanki hər misra bir qapı idi, açanda içəridə başqa bir dünya görünürdü. O dünyada nə artıq söz vardı, nə də süni bəzək. Sadəcə, saf duyğu, içdən gələn bir səs.

Əhməd Cavad üçün şeir bir yazı forması deyildi. O, şeiri bir varlıq kimi yaşayırdı. Dağlara baxanda yüksəklik yox, ucalıq görürdü. Dənizə baxanda su yox, çağırış hiss edirdi. Və bu hissləri sözə çevirəndə artıq o, söz, sadəcə, söz olmurdu, bir nəfəs olurdu. Onun poeziyasında romantika sakit bir sevgi deyil. O, romantikanı bir millətin öz kimliyinə vurğunluğu kimi yazırdı. Vətən onun şeirində coğrafiya deyildi, bir iç dünya idi. Bayraq, sadəcə, parça deyildi, ürəyin döyüntüsü idi.

  134 il sonra bu gün onun adı çəkiləndə insan bir az susur. Çünki bəzi adlar danışmaq üçün yox, düşünmək üçündür. Onun misraları da elədir, səsli oxunanda belə içdən oxunur:

“Çırpınırdı Qara dəniz,

       Baxıb Türkün bayrağına…”

Bu misralar, sadəcə, bir dənizi təsvir etmir. Bu, dalğaya dönmüş bir tarixdir. Burada su hərəkət etmir, yaddaş hərəkət edir. Burada külək əsmir, hiss danışır. Burada bayraq dalğalanmır, bir millətin içində yaşayan qürur nəfəs alır. Əhməd Cavad söz yazmadı, sözlə insan toxudu. Ona görə onun şeirləri kitab səhifəsində qalmır, insanın içində davam edir. Oxuyursan və bitir, amma içində bir şey bitmir. Əhməd Cavad yaradıcılığında müxtəlif şeir formalarından istifadə etsə də, o, xüsusilə qoşma və bayatıya daha çox üstünlük vermişdir. Onun poeziyasında həm romantik, həm də realist üslub paralel şəkildə inkişaf etmiş, bu da yaradıcılığına dərinlik və rəngarənglik qazandırmışdır.     “Yazım gəl!”, “Yuxuma gəlmişdin”, “Sevgi candan ayrılmaz” kimi şeirləri, eləcə də “Səhər-səhər”, “Olmaz” kimi bayatı və nəzirə xarakterli əsərləri onun xalq ədəbiyyatı ruhuna yaxınlığını və poetik duyumunun zənginliyini aydın şəkildə göstərir.

134 il sonra biz onu xatırlayarkən, əslində, bir şairi yox, bir həqiqəti xatırlayırıq söz əgər ürəkdən doğulursa, zaman onu silə bilmir. Və beləliklə, o gün yenə öz mənasını tapır. 5 may, sadəcə, tarix deyil, sözün yenidən nəfəs aldığı gündür.

Günay HACIYEVA

Nəşr edilib : 05.05.2026 09:30