Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Səudiyyə Ərəbistanının "Əl-Ərəbiyyə" telekanalına müsahibə verərək, Zəngəzur dəhlizi layihəsi (TRIPP), Azərbaycan-İran münasibətləri və regionda strateji mövqeyimiz barədə geniş məlumat verdi. Müsahibədə xüsusilə ABŞ Prezidenti Donald Trampın vasitəçiliyi ilə əldə olunan razılaşmanın əhəmiyyəti və dəhlizin reallaşma perspektivləri diqqət mərkəzində oldu.

Azərbaycanın geopolitik mövqeyi və regiondakı strateji təşəbbüsləri son illərdə beynəlxalq diqqətin mərkəzindədir. Bu baxımdan ən mühüm layihələrdən biri Zəngəzur dəhlizidir – Prezident İlham Əliyevin “Tramp marşrutu” adlandırdığı, həm Şərq-Qərb, həm də Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərini birləşdirəcək strateji layihədir.

Prezident İlham Əliyev müsahibəsində Azərbaycanın tarixi bölünməsinin səbəblərinə diqqət çəkdi. Bildirdi ki, 1917-ci ildə Rusiya imperiyasının süqutundan sonra Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yaradılıb və müsəlman dünyasında ilk demokratik respublika kimi tarixə düşüb. Lakin 1920-ci ilin aprelində Sovet Rusiyası tərəfindən işğal edilən Azərbaycan ərazisinin bir hissəsi Ermənistana verilmiş, nəticədə Azərbaycan iki hissəyə – materik və Naxçıvan – bölünmüşdür.

Sovet dövründə bu bölgələr arasında sərhəd maneələri yox idi. İnsanlar Naxçıvana sərbəst şəkildə gedib-gələ bilirdilər. Lakin Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü və işğalçı siyasəti bu əlaqələri kəsdi, Naxçıvana yalnız uzun və çətin alternativ yollarla çatmaq mümkün oldu.

İkinci Qarabağ müharibəsinin Azərbaycan ordusunun qələbəsi ilə başa çatmasından sonra, Zəngəzur dəhlizinin açılması perspektivi ön plana çıxıb. Prezident İlham Əliyev vurğuladı ki, Azərbaycanın məqsədi həmin hissəni güc yolu ilə almaq deyildi; əsas prioritet, Naxçıvan və materik arasında təhlükəsiz, beynəlxalq standartlara uyğun nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin təmin olunmasıdır. 

Prezident müsahibəsində bildirdi ki, layihənin reallaşması üçün ABŞ-ın və beynəlxalq tərəfdaşların iştirakı önəmlidir. Trampın və komandası tərəfindən vasitəçilik təşəbbüsü layihəyə yeni impuls verdi və bu, Zəngəzur dəhlizini TRIPP – “Trump Route for International Peace and Prosperity” – adlandırmağa imkan verdi. Prezident əminliyini ifadə etdi ki, dəhliz yaxın zamanda fiziki infrastruktur – dəmir yolu və avtomobil yolu – ilə istifadəyə veriləcək.

Layihənin icrasında beynəlxalq investorların, xüsusilə ABŞ investorlarının iştirakı mümkündür. Prezident vurğuladı ki, Azərbaycanın əsas məqsədi layihənin tamamlanması və vətəndaşların Naxçıvanla materik arasında təhlükəsiz hərəkət edə bilməsidir. Bu, həmçinin regionda etibarlı tranzit imkanlarının yaradılmasına xidmət edəcək.

Zəngəzur dəhlizi yalnız Azərbaycanın iki hissəsini birləşdirmir. O, həm də Orta Dəhliz və Şimal-Cənub Dəhlizləri ilə inteqrasiya olunaraq Asiya ilə Avropanı birləşdirən yeni nəqliyyat şəbəkəsi yaradır. Prezident İlham Əliyev qeyd etdi ki, Zəngəzur dəhlizi alternativ marşrut kimi Ermənistan üçün də faydalıdır: tranzit haqları və iqtisadi imkanlar təmin ediləcək.

Eyni zamanda, bu dəhliz regional əməkdaşlıq üçün mühüm platformadır. Azərbaycan vasitəsilə yük daşımaları artır və qitələrarası ticarət asanlaşır. Bu, region ölkələrinin hamısı üçün “qalib-qalib” situasiyasını yaradır.

Jurnalistin İranla bağlı sualına cavab olaraq Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın İranla güclü və işgüzar münasibətlər qurduğunu vurğuladı. Bildirdi ki, Azərbaycan-İran əməkdaşlığı hökumətlər və dövlət başçıları səviyyəsində aparılır və Zəngəzur dəhlizi heç bir şəkildə İrana təhdid yaratmır. Əksinə, Azərbaycan, İran və Ermənistanın dəhliz üzərindən yük daşımalarını nəzərə alaraq regional əməkdaşlığı gücləndirməyə hazırdır.

Prezident həmçinin Araz dəhlizi layihəsini xatırlatdı ki, Ermənistan Zəngəzur dəhlizini blokladığı halda, alternativ marşrut İran ərazisi üzərindən həyata keçirilir. Bu dəhliz artıq tikinti mərhələsindədir və gələcəkdə dəmir yolu bağlantısı ilə yük daşımaları üçün əlavə imkanlar yaradacaq.

Zəngəzur dəhlizi təkcə Şərq-Qərb istiqamətində deyil, həm də Şimal-Cənub əlaqələrini möhkəmləndirir. Azərbaycan vasitəsilə Rusiya-İran nəqliyyat əlaqələri daha çevik və alternativ marşrutlarla təmin olunacaq. Bu, regionda təhlükəsizlik, iqtisadi inteqrasiya və tranzit imkanlarını artıran strateji layihə kimi önə çıxır.

Prezident İlham Əliyevin müsahibəsi göstərir ki, Zəngəzur dəhlizi – Tramp marşrutu – Azərbaycanın strateji və regional vizyonunun mərkəzindədir. Bu dəhliz yalnız Azərbaycanın iki hissəsini birləşdirmir, həm də Asiya və Avropanı birləşdirən beynəlxalq nəqliyyat şəbəkəsini gücləndirir, region ölkələri üçün yeni iqtisadi və tranzit imkanları yaradır. Eyni zamanda, layihə Azərbaycanın regional əməkdaşlıq və sülh təşəbbüslərinin göstəricisi olaraq, beynəlxalq aləmdə nüfuzunu artırır.

Rauf CƏFƏROV
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı