NAXÇIVAN :

22 Aprel 2026, Çərşənbə

Tarixin donmuş gecəsi: Xocalı

...

Tarixin bəzi səhifələri var ki, onları oxumaq çətindir. Çünki o səhifələrdə təkcə hadisələr yox, insan taleləri, yarımçıq qalan uşaqlıq xatirələri, anaların fəryadı və bir xalqın ürəyinə çəkilən sağalmaz yara var. 1992-ci ilin 26 fevral gecəsi məhz belə bir səhifə kimi yaddaşlara həkk olundu. Bu tarix təkcə bir şəhərin deyil, bütün bir millətin taleyində qanla yazılmış bir gecədir – Xocalı soyqırımı.

Qarabağın səssiz, qarlı bir qış gecəsində baş verən bu faciə insanlığa qarşı törədilmiş ən ağır cinayətlərdən biri kimi tarixə düşdü. Evindən, torpağından didərgin salınan insanlar təkcə fiziki yox, mənəvi terrora da məruz qaldı. Bu hadisə Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz iz buraxdı və milli kimliyimizin ağrılı, amma unudulmaz parçasına çevrildi.

Xocalı faciəsi yalnız bir müharibə epizodu deyil. O, beynəlxalq hüququn, insan haqlarının, bəşəri dəyərlərin tapdandığı bir hadisədir. Hər il 26 fevralda yandırılan şamlar, bir dəqiqəlik sükut və qara geyimlər, sadəcə, matəm rəmzi deyil, bir ədalət çağırışıdır.

Rəsmi məlumatlara görə, 613 nəfər, o cümlədən 63 uşaq, 106 qadın, 70 qoca amansızcasına qətlə yetirildi. 8 ailə tamamilə məhv edildi, yüzlərlə insan yaralandı, əsir və girov götürüldü. Bu rəqəmlər, sadəcə, statistika deyil; hər biri bir həyat hekayəsi, yarımçıq qalan bir ömür, həyata keçməmiş arzular deməkdir. 1992-ci ilin fevralında Qarabağda baş verən hadisələr artıq təkcə hərbi qarşıdurma deyildi, bu, insanlığın sınağa çəkildiyi bir məqam idi. Strateji baxımdan mühüm mövqedə yerləşən Xocalı uzun müddət mühasirədə saxlanılmış, şəhərin elektrik enerjisi, ərzaq təminatı kəsilmişdi. Orada yaşayan insanlar ağır şəraitə baxmayaraq, doğma torpaqlarını tərk etməmiş, ümidlərini itirməmişdilər. Lakin 25-dən 26-na keçən gecə başlayan hücum bu ümidi qan içində boğdu. Şəhər ağır silahlardan atəşə tutuldu, dinc sakinlər qarlı, şaxtalı havada çıxış yolu axtararaq meşələrə üz tutdu. Ancaq onları gözləyən, sadəcə, soyuq yox, ölüm idi. Qadınlar, uşaqlar, qocalar amansızcasına qətlə yetirildi, ailələr məhv edildi, insanlar əsir götürüldü və işgəncələrə məruz qaldı. Bu hadisə təkcə bir şəhərin işğalı deyildi, bu, mülki əhaliyə qarşı yönəlmiş qəddarlığın açıq təzahürü idi. Xocalıda baş verənlər göstərdi ki, müharibənin ən ağır yükünü yenə də silahsız insanlar daşıyır. Hər itirilən həyat bir ailənin sönən çırağı, bir ananın ömürlük gözyaşı, bir uşağın yarımçıq qalan gələcəyi idi. Bu faciə Azərbaycan xalqının yaddaşında sağalmaz yara kimi qaldı və milli kimliyimizin ağrılı, amma unudulmaz bir hissəsinə çevrildi.

Xocalını anmaq ədaləti tələb etmək, Xocalını yazmaq isə susmamaqdır. Çünki susulan həqiqət zamanla itib gedə bilər. Lakin danışılan, yazılan, xatırlanan həqiqət yaşayır.

Xocalı soyqırımı təkcə keçmişin acı xatirəsi deyil, bu günümüzün və gələcəyimizin vicdan sınağıdır. Bu faciəni anmaq şəhidlərin xatirəsinə ehtiram, həqiqətə sahib çıxmaq və ədaləti tələb etmək deməkdir. Xocalı unudulmur, unudulmayacaq. Çünki yaddaş yaşadıqca həqiqət də yaşayır.

Ayşən ADIGÖZƏLOVA

         Naxçıvan Dövlət Universitetinin Jurnalistika

 ixtisası üzrə IV kurs tələbəsi

Nəşr edilib : 26.02.2026 10:32