“Şəhərsalma və Memarlıq İli”

Akademik Zərifə Əliyevanın adını daşıyan Naxçıvan Şəhər   Poliklinikası tibb ocağı olmaqla yanaşı, həm də milli memarlıq ənənələrinin müasir dövrdə yaşadılmasının bariz nümunəsidir.   Poliklinikanın memarlıq tərtibatında XII əsrin dahi memarı Əcəmi Naxçıvaninin yaradıcılığına xas olan zəngin ornamental ənənələrdən geniş şəkildə istifadə olunmuşdur. Bu arxitektura yanaşması Naxçıvan memarlıq məktəbinin əsrlərdən gələn davamlılığını və zəngin estetik düşüncə sistemini bir daha nümayiş etdirir. 
Əcəmi Naxçıvaninin yaratdığı memarlıq dizaynı bu gün də Naxçıvanın şəhərsalma ənənələrini özündə ehtiva edən bu poliklinikada öz əbədiyaşarlığını qorumaqdadır. Burada Əcəminin memarlıq məktəbinə məxsus olan həndəsi dəqiqlik, simmetriya və harmonik kompozisiya prinsipləri müasir tikinti texnologiyaları ilə sintez edilərək yeni estetik mühit yaradır. Xüsusilə Əcəmi memarlığında mühüm yer tutan cəfəri şəbəkə sistemi bu binada müasir interpretasiyada tətbiq olunub, ənənəvi ornamentalistika ilə çağdaş memarlıq üslubunun vəhdəti təmin edilib. Şəbəkə elementlərinin incə quruluşu, onların ritmik təkrarlanması və kompozisiya baxımından balanslı yerləşdirilməsi binanın fasadında xüsusi vizual ahəng formalaşdırır. 
Bu ornamental quruluş yalnız estetik gözəllik yaratmaqla kifayətlənmir, eyni zamanda işıq və kölgənin ustalıqla idarə olunmasına şərait yaradır. Günəş şüalarının şəbəkə elementləri arasından keçərək yaratdığı dinamik naxışlar məkana canlılıq qazandırır, eksteryerdə vizual keçid effekti formalaşdırır. Şəbəkə ornamentlərinin ritmik quruluşu binanın fasadında vizual ahəng və estetik balans yaradır. İşığın ornamentlər üzərindən süzülməsi nəticəsində yaranan kölgə effektləri məkanın dinamikasını daha da gücləndirir. Nəticədə, bina yalnız funksional bir səhiyyə müəssisəsi kimi deyil, həm də estetik və mədəni dəyər daşıyan memarlıq nümunəsi kimi çıxış edir.
Əcəmi Naxçıvani memarlığında cəfəri şəbəkə sistemi riyazi dəqiqlik, harmonik nizam və dərin simvolik məna ilə seçilən nadir ornamental düşüncə nümunəsi olmuşdur. Bu sistemdə hər bir həndəsi element təsadüfi deyil, müəyyən ölçü, proporsiya və ritm əsasında qurularaq bütöv kompozisiyanın vahidliyini təmin edir. Ornamentlərin təkrarlanan quruluşu həm vizual sabitlik yaradır, həm də memarlıq məkanlarında estetik tarazlıq hissini gücləndirir. Bu ənənənin Naxçıvan Şəhər Poliklinikasının eksteryerində müasir formada tətbiqi isə qədim memarlıq məktəbinin müasir şəhərsalma və tikinti prinsipləri ilə uğurlu sintezinin bariz nümunəsi kimi dəyərləndirilir. 
Müasir memarlıq texnologiyaları ilə ənənəvi ornamentalistikanın birləşdirilməsi binanı unikal memarlıq nümunəsinə çevirir. Belə sintez milli memarlığın  müasir şəhər mühitinə uğurla inteqrasiyasını təmin edir. Burada tarixi ornamentalistika yalnız dekorativ element kimi deyil, həm də memarlıq kimliyini formalaşdıran əsas ifadə vasitəsi kimi çıxış edir. Belə yanaşma bir tərəfdən milli-mədəni dəyərlərin qorunmasına və onların gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət edir, digər tərəfdən isə ictimai binaların estetik keyfiyyətini yüksəldərək onlara daha dərin mənəvi məzmun qazandırır. Eyni zamanda bu cür memarlıq həlləri şəhər mühitində ənənə ilə novatorluğun vəhdətini nümayiş etdirərək mədəni davamlılığın və tarixi yaddaşın canlı saxlanılmasına şərait yaradır.
Zərifə xanım Əliyeva adına Naxçıvan Şəhər Poliklinikasında belə incə memarlıq elementlərinin, xüsusilə Əcəmi Naxçıvani ənənələrinə söykənən ornamental həllərin tətbiqi bu məkanın yalnız funksional səhiyyə müəssisəsi kimi deyil, həm də mənəvi və mədəni dəyər daşıyan bir abidə kimi qavranılmasına imkan yaradır. Bu yanaşma görkəmli alim Zərifə Əliyevanın elmi irsinə, yüksək insani keyfiyyətlərinə və Azərbaycan səhiyyəsinin inkişafında tutduğu müstəsna mövqeyə olan ehtiramın rəmzi kimi dəyərləndirilə bilər. Çünki elm, gözəllik və harmoniya anlayışları burada yalnız memarlıq səviyyəsində deyil, həm də ideya və məzmun baxımından vahid bir məkan daxilində birləşərək insan rifahına xidmət edən bütöv bir konsepsiyanı ifadə edir.
Beləliklə, Zərifə Əliyeva adına Naxçıvan Şəhər Poliklinikası milli memarlıq düşüncəsinin, tarixi estetik ənənələrin və müasir şəhərsalma yanaşmasının vəhdətini özündə yaşadan mühüm mədəni məkan kimi çıxış edir. Bu baxımdan, bina Naxçıvanın müasir memarlıq simasında xüsusi yer tutur. Nəticə etibarilə, bu memarlıq nümunəsi keçmişlə gələcəyin harmoniyasını əks etdirir. Burada tətbiq olunan memarlıq həlləri, xüsusilə Əcəmi Naxçıvani məktəbinə xas ornamentalistika və kompozisiya prinsipləri, Azərbaycan memarlıq irsinin davamlılığını nümayiş etdirir və keçmişlə bu gün arasında estetik körpü yaradır. Eyni zamanda bu cür yanaşma gənc nəsillərdə milli-mədəni irsə marağın artırılmasına, tarixi memarlıq ənənələrinin daha dərindən öyrənilməsinə və qorunmasına xidmət edir. Poliklinika həm funksional səhiyyə mərkəzi, həm də şəhər mühitində mədəni kimliyi ifadə edən memarlıq nümunəsi kimi formalaşaraq Naxçıvanın ümumi memarlıq mənzərəsinə xüsusi dəyər qatır və gələcək nəsillərə ötürüləcək mədəni irsin canlı bir parçasına çevrilir.

Brilyant CƏFƏRLİ
AMEA Naxçıvan Bölməsi İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun
Memarlıq, şəhərsalma və abidələrin bərpası şöbəsinin elmi işçisi