Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin avqustun 23-də Özbəkistan Respublikasına dövlət səfəri iki qardaş ölkə arasında münasibətlərin tarixində mühüm siyasi hadisə olmaqla yanaşı, Azərbaycan-Özbəkistan tərəfdaşlığının gələcək istiqamətlərini müəyyənləşdirən əlamətdar mərhələ oldu. Daşkənddə keçirilən yüksəksəviyyəli görüşlər, Azərbaycan və Özbəkistan Ali Dövlətlərarası Şurasının 3-cü iclası, qarşılıqlı dövlət təltifləri, çoxsaylı sənədlərin imzalanması, yeni iqtisadi layihələrin açılışı və təməlqoyma mərasimləri, eləcə də Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin açılışı iki ölkə arasındakı münasibətlərin artıq diplomatik əlaqələr çərçivəsini geridə qoyaraq siyasi, iqtisadi, mədəni, humanitar və strateji əməkdaşlığın hərtərəfli modelinə çevrildiyini nümayiş etdirdi.

Səfərin əhəmiyyətini yalnız imzalanmış sənədlərin və əldə olunmuş razılaşmaların sayı ilə ölçmək mümkün deyil. Daşkənddə müşahidə olunan mənzərə daha böyük bir reallığı – Azərbaycan və Özbəkistanın inkişaf yollarını getdikcə daha sıx şəkildə bir-biri ilə əlaqələndirdiyini, bir-birinin uğurlarını dəstəklədiyini və regional əməkdaşlığın yeni mərhələsinin əsaslarını birlikdə formalaşdırdığını göstərir.

Prezident İlham Əliyev səfər zamanı Özbəkistanın sürətli inkişafını yüksək qiymətləndirərək bu yüksəlişin arxasında Prezident Şavkat Mirziyoyevin həyata keçirdiyi islahatların, ölkənin iqtisadi potensialının gücləndirilməsi, beynəlxalq mövqelərinin möhkəmləndirilməsi və xalqın rifahının yüksəldilməsi istiqamətində görülən işlərin dayandığını vurğuladı. “Yeni Daşkənd” kimi nəhəng şəhərsalma layihəsi də Özbəkistanın inkişaf strategiyasının miqyasını nümayiş etdirir.

Azərbaycan da son illərdə regionda öz iqtisadi, siyasi və geostrateji mövqelərini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirib. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri aparılır, nəqliyyat və logistika imkanları genişləndirilir, enerji layihələri yeni coğrafiyaları əhatə edir. Azərbaycanın Xəzər dənizi üzərindən Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında mühüm bağlantı rolunu gücləndirməsi Bakı ilə Daşkənd arasındakı əməkdaşlığa ikitərəfli münasibətlərdən daha geniş geosiyasi və geoiqtisadi məzmun qazandırır.

Məhz buna görə Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan və Mərkəzi Asiyanı böyük potensiala və inkişaf imkanlarına malik vahid geosiyasi və geoiqtisadi region kimi xarakterizə etməsi xüsusi məna daşıyır. Bu prosesdə Özbəkistan Azərbaycanın ən mühüm və etibarlı tərəfdaşlarından biri kimi xüsusi yer tutur.

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin dinamik inkişafının ən mühüm göstəricilərindən biri iqtisadi əlaqələrin genişlənməsidir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin bir milyard dollar səviyyəsinə çatdırılması artıq real iqtisadi hədəfdir. Enerji, nəqliyyat, investisiya, turizm, avtomobil sənayesi, kənd təsərrüfatı, emal, dağ-mədən və bankçılıq sahələrində həyata keçirilən layihələr əməkdaşlığın miqyasını göstərir.

Qarşılıqlı investisiyaların artması isə yeni iqtisadi münasibətlər modelinin formalaşmasına xidmət edir. Azərbaycan şirkətlərinin Özbəkistan bazarına daxil olması, Özbəkistan kapitalının Azərbaycana yönəldilməsi, birgə müəssisələrin yaradılması və yeni istehsal sahələrinin qurulması iki ölkənin iqtisadiyyatlarının daha sıx şəkildə bir-birinə bağlandığını göstərir. Bu proses həm də texnologiya, idarəetmə təcrübəsi, insan kapitalı və yeni bazarlara çıxış imkanlarının paylaşılması deməkdir.

Enerji və nəqliyyat sahələrində əməkdaşlıq tərəfdaşlığın strateji istiqamətlərindəndir. Azərbaycan və Özbəkistan arasında neft-qaz layihələrinin inkişafı, SOCAR-ın Özbəkistan bazarında fəaliyyətinin genişlənməsi, eləcə də Azərbaycanın Xəzər üzərindən Mərkəzi Asiyanı Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa ilə birləşdirən nəqliyyat imkanları iki ölkənin əməkdaşlığının regional əhəmiyyətini artırır.

Lakin Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin əsl gücü yalnız iqtisadi göstəricilərdə deyil. Bu əlaqələrin təməlində xalqlarımızın əsrlərboyu formalaşmış tarixi, mədəni və mənəvi yaxınlığı dayanır. Azərbaycan və özbək xalqlarını ortaq tarix, mədəniyyət, ədəbiyyat, mənəvi dəyərlər və qarşılıqlı hörmət birləşdirir. Məhz bu möhkəm mənəvi baza dövlətlərarası əlaqələrin müxtəlif istiqamətlərdə sürətlə inkişaf etməsinə imkan verir.

23 avqust səfərinin ən yaddaqalan hadisələrindən biri bu mənəvi yaxınlığın elm və təhsil sahəsində təcəssümünü nümayiş etdirən Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin açılışı oldu. Prezident İlham Əliyev və Prezident Şavkat Mirziyoyev “Yeni Daşkənd”də universitetin açılış mərasimində iştirak etdilər.

Nizami Gəncəvi adının Özbəkistanda yeni ali təhsil müəssisəsinə verilməsi Azərbaycan xalqının böyük mütəfəkkirinin irsinə göstərilən yüksək ehtiramın parlaq ifadəsidir. Onun irsinin Daşkənddə, yeni nəsillərin təhsil aldığı universitetdə yaşadılması Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin yalnız siyasi və iqtisadi deyil, həm də dərin humanitar mahiyyət daşıdığını göstərir.

Bu hadisənin simvolik mənası, xüsusilə böyükdür. Azərbaycanın Qarabağında Mirzə Uluqbəy adına məktəbin fəaliyyət göstərməsi ilə Daşkənddə Nizami Gəncəvi adına universitetin açılması arasında dərin mənəvi bağlılıq var. Füzulidə böyük özbək alimi Mirzə Uluqbəyin adı yaşadılır, Daşkənddə isə Azərbaycan xalqının dahi şairi Nizami Gəncəvinin adı əbədiləşdirilir. Bu iki nümunə xalqlarımızın bir-birinin tarixinə və mədəniyyətinə bəslədiyi böyük ehtiramın təsirli ifadəsidir.

Özbəkistanın Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpasında göstərdiyi dəstək də Azərbaycan xalqının yaddaşında xüsusi yer tutur. Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına 960 şagird yerlik məktəbin tikilməsi, Xankəndidə tikiş fabrikinə investisiya qoyulması və Qarabağda həyata keçirilən digər layihələr Özbəkistanın qardaşlıq münasibətini əməli şəkildə nümayiş etdirir.

Bu dəstəyi yalnız iqtisadi layihələr çərçivəsində qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Qarabağda Özbəkistanın iştirakı Azərbaycan xalqının haqq işinə verilən mənəvi dəstəyin, iki dövlət arasındakı qarşılıqlı etimadın və qardaşlığın real təzahürüdür.

Daşkənddə Azərbaycan və Özbəkistan prezidentlərinin qarşılıqlı olaraq ali dövlət təltiflərinə layiq görülməsi də səfərin mühüm siyasi məqamlarından biri oldu. Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə ali dərəcəli “Dostluq” ordenini, Prezident İlham Əliyevin isə Şavkat Mirziyoyevə “Heydər Əliyev” ordenini təqdim etməsi iki dövlət arasında formalaşmış siyasi etimadın və dövlət başçılarının münasibətlərin inkişafındakı mühüm rolunun rəmzi ifadəsidir.

Daşkənddə Azərbaycan və Özbəkistan Ali Dövlətlərarası Şurasının 3-cü iclasının keçirilməsi də münasibətlərin institusional əsaslarının möhkəmliyini nümayiş etdirdi. Şura iki ölkə Prezidentinin siyasi iradəsini konkret fəaliyyət proqramlarına çevirmək, mövcud layihələrin icrasını sürətləndirmək və yeni əməkdaşlıq istiqamətlərini müəyyənləşdirmək baxımından mühüm platformadır.

Səfər çərçivəsində imzalanan sənədlər və yeni layihələrin açılış və təməlqoyma mərasimləri göstərir ki, Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərə yalnız cari siyasi maraqlar prizmasından deyil, uzunmüddətli strateji perspektiv baxımından yanaşırlar. Bu gün əməkdaşlığın coğrafiyası Bakı və Daşkəndlə məhdudlaşmır, regionlar, biznes dairələri, universitetlər və gənclər arasında əlaqələr də getdikcə genişlənir.

Bütün bunların fonunda Azərbaycan-Özbəkistan münasibətləri daha geniş regional mənzərənin mühüm hissəsinə çevrilir. Xəzərdən Mərkəzi Asiyaya, Mərkəzi Asiyadan Cənubi Qafqaza və Avropaya uzanan nəqliyyat yolları, enerji əməkdaşlığı, investisiya layihələri, elm və təhsil əlaqələri yeni regional reallığın konturlarını müəyyənləşdirir. İki ölkənin birgə fəaliyyəti Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında iqtisadi əlaqələrin güclənməsinə və daha geniş regional əməkdaşlığın inkişafına mühüm töhfə verə bilər.

23 avqust 2026-cı il tarixli dövlət səfəri Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin gələcək salnaməsində xüsusi yer tutacaq. Çünki səfər siyasi etimadı, iqtisadi tərəfdaşlığı, Qarabağda qardaşlıq həmrəyliyini, Daşkənddə Nizami Gəncəvi adına universitetin açılışını və təhsil-elm sahəsində yeni əməkdaşlıq imkanlarını vahid bir mənzərədə birləşdirdi.

Bu mənzərənin əsas mahiyyəti aydındır: Azərbaycan və Özbəkistan münasibətləri tarixi və mənəvi yaxınlıqdan güc alan, siyasi iradə ilə möhkəmlənən, iqtisadi layihələrlə zənginləşən və gələcək nəsillərin iştirakı ilə daha da dərinləşən böyük qardaşlıq münasibətləridir.

Bu gün Bakı ilə Daşkənd arasında uzanan yol artıq, sadəcə, iki paytaxtı birləşdirən coğrafi məsafə deyil. Bu yol iki qardaş xalqın tarixini, mədəniyyətini, iqtisadi imkanlarını, siyasi iradəsini və gələcəyə olan inamını birləşdirən böyük əməkdaşlıq yoludur.

Nizami Gəncəvi adına universitetin Daşkənddə fəaliyyətə başlaması, Qarabağda Mirzə Uluqbəy adına məktəbin yaradılması, birgə sənaye və enerji layihələrinin həyata keçirilməsi, qarşılıqlı investisiyaların artması və bir milyard dollarlıq ticarət dövriyyəsi hədəfinin qarşıya qoyulması bu yolun müxtəlif istiqamətlərdə necə genişləndiyini göstərir.

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin bugünkü mənzərəsi bir həqiqəti aydın şəkildə ortaya qoyur: iki ölkə artıq yalnız dost və qardaş dövlətlər deyil, bir-birinin inkişafını öz inkişafının mühüm tərkib hissəsi kimi qəbul edən strateji tərəfdaşlardır.

Bu tərəfdaşlığın ən böyük gücü isə onun möhkəm təməlinə söykənir – siyasi etimad, iqtisadi maraqlar, tarixi-mədəni yaxınlıq, qarşılıqlı hörmət və xalqların sarsılmaz qardaşlığı.

Daşkənddə Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin açılışı bu böyük yolun üzərinə qoyulmuş xüsusi bir mənəvi nişandır. O, gələcək nəsillərə ünvanlanan bir mesajdır: Azərbaycan və Özbəkistanın dostluğu yalnız bu günün deyil, sabahın da dostluğudur. Bu qardaşlığın ən möhkəm dayaqları isə siyasətlə yanaşı, elm, təhsil, mədəniyyət və insanları birləşdirən ümumbəşəri dəyərlərdir.

Azərbaycan-Özbəkistan qardaşlığı bu gün tarixdən gələn möhkəm təməl üzərində gələcəyə doğru inamla addımlayır. Bu qardaşlığın qarşısında artıq yalnız yeni layihələr deyil, iki ölkənin birgə formalaşdıracağı daha geniş regional əməkdaşlıq imkanları dayanır.

Bəhruz MƏMMƏDOV

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı