Son illərdə texnologiyanın inkişafı həyatımızın bir çox sahəsində olduğu kimi, təhsil sistemində də böyük dəyişikliklər yaradıb. Məktəblərdə kompüterlərin, planşetlərin, onlayn platformaların və süni intellekt əsaslı proqramların istifadəsi getdikcə artır. Bu yeniliklər dərslərin daha maraqlı və interaktiv keçməsinə kömək edir, eyni zamanda şagirdlərə məlumatı daha sürətli və rahat əldə etmək imkanı yaradır. Bununla yanaşı, bu dəyişikliklərin təhsilə təsiri haqqında müxtəlif fikirlər mövcuddur. Bəzi insanlar texnologiyanın təhsili daha müasir və effektiv etdiyini düşünür, digərləri isə ənənəvi dərs üsullarının və müəllimin rolunun hələ də çox vacib olduğunu vurğulayır. Müasir məktəblərdə süni intellekt və onlayn dərslərin rolu barədə daha geniş fikir əldə etmək üçün suallarımızı STEAM Təlim-Tədris Mərkəzinin STEAM üzrə təlimatçı müəllimi Şəhla Şirinovaya ünvanladıq.

– Süni intellektdən dərslərdə istifadə edirsinizmi?

– Bəli, bəzi dərslərdə süni intellektdən və müxtəlif rəqəmsal platformalardan istifadə edirəm. Bu texnologiyalar dərsin daha maraqlı və interaktiv keçməsinə kömək edir. Məsələn, testlərin hazırlanması, şagirdlərin fərdi öyrənmə planlarının qurulması, dərs materiallarının vizuallaşdırılması və hətta yazıların yoxlanması kimi işlərdə istifadə edirəm. Bu, müəllimə vaxt qazandırır və şagirdlərə daha fərdi yanaşma imkanı yaradır. Lakin düşünürəm ki, süni intellekt müəllimi əvəz etmir, sadəcə, tədris prosesində müəllimə kömək edən bir vasitədir. Müəllimin izahı, istiqamətləndirməsi və şagirdlərlə canlı ünsiyyəti hər zaman çox vacibdir.

– Onlayn dərslər ənənəvi dərsi əvəz edə bilərmi?

– Mənim fikrimcə, onlayn dərslər ənənəvi dərsləri tam şəkildə əvəz edə bilməz. Onlayn təhsil şagirdlərə əlavə imkanlar yaradır və müəyyən hallarda, məsələn, məsafədən təhsil zamanı çox faydalı olur. Lakin məktəbdə keçirilən ənənəvi dərslər şagirdlərlə müəllim arasında birbaşa ünsiyyət yaratdığı üçün daha təsirli olur. Sinif mühiti, şagirdlərin birlikdə işləməsi və müəllimin dərsi canlı şəkildə izah etməsi öyrənmə prosesində böyük rol oynayır. Buna görə də daha real yanaşma hibrid modeldir: həm onlayn, həm də ənənəvi dərslərin birləşməsidir.

– Şagirdlər texnologiyadan sui-istifadə edirmi?

– Bəzi hallarda şagirdlərin süni intellektdən düzgün istifadə etmədiyini görmək mümkündür. Məsələn, bəziləri daha çox oyun oynamaq, sosial şəbəkələrdə vaxt keçirmək üçün istifadə edir. Digərləri isə öyrənmək, məlumat toplamaq və dərslərinə köməkçi resurslardan faydalanmaq üçün texnologiyadan istifadə edirlər. Bu isə onların müstəqil düşünmə və öyrənmə bacarıqlarının inkişafına mənfi təsir göstərə bilər. Lakin düzgün istiqamətləndirildikdə süni intellekt çox faydalı bir vasitəyə çevrilə bilər. Burada müəllim və valideynlərin rolu onlara balanslı yanaşmanı öyrətməkdir. Belə olduqda süni intellekt şagirdlərin biliklərini artırmağa və dərsləri daha yaxşı başa düşmələrinə kömək edə bilər.

– Müəllim nüfuzu sizcə rəqəmsallaşma ilə zəifləyibmi?

– Əslində, rəqəmsallaşma müəllim nüfuzunu zəiflətmir, əksinə, dəyişdirir. Müəllim artıq yalnız bilik ötürən deyil, həm də bələdçi, motivator və texnologiyadan düzgün istifadəni öyrədən şəxsə çevrilir. Nüfuzun forması dəyişir, amma rolu hələ də mərkəzi olaraq qalır.

– Gələcəyin məktəbi sizcə necə olacaq?

– Zənnimcə, gələcəyin məktəbi daha interaktiv, texnologiya ilə zəngin, fərdi öyrənməyə əsaslanan bir mühit olacaq. Eyni zamanda virtual reallıq və simulyasiyalar vasitəsilə şagirdlər tarixi hadisələri, təbiət elmlərini və hətta fiziki eksperimentləri canlı şəkildə yaşaya biləcəklər. Məktəb yalnız bilik vermək yeri deyil, həm də yaradıcılıq, əməkdaşlıq və problem həlletmə bacarıqlarını inkişaf etdirən bir mərkəzə çevriləcək. Amma texnologiya nə qədər inkişaf etsə də, müəllimin rolu əvəzolunmaz olacaq. Müəllim, sadəcə, məlumat verməyəcək, həm də şagirdləri motivasiya edəcək, onların yaradıcılıq və tənqidi düşünmə qabiliyyətini inkişaf etdirəcək.

Heydər Əliyev adına tam orta məktəbin VIII sinif şagirdi Akşin Cəfərli və STEAM Təlim-Tədris Mərkəzində İdeya emalatxanasının dərnək üzvü ilə həmsöhbət olduq.

– Dərs zamanı süni intellektdən istifadə edirsinizmi?

– Bəli, bəzən dərs zamanı və ya ev tapşırıqlarını hazırlayarkən süni intellektdən istifadə edirəm. Çətin başa düşdüyüm mövzular olanda sual verirəm və mənə izah edir. Bu da mövzunu daha tez başa düşməyə kömək edir. Amma yenə də müəllimin izahı ətraflıdır və ona daha çox üstünlük verirəm. Süni intellekt isə əlavə kömək vasitəsidir.

– Onlayn dərs sizə daha rahatdır, yoxsa sinifdə?

– Mənim üçün sinifdə dərs daha rahatdır, çünki müəllim və dostlarla birbaşa ünsiyyət qurmaq olur. Amma onlayn dərsin də üstünlüyü var: evdən çıxmadan dərsə qoşula bilirəm və vaxtıma qənaət edirəm.

– Ev tapşırığını özünüz edirsiniz, yoxsa proqramlardan kömək alırsınız?

– Əsasən, ev tapşırıqlarını özüm həll etməyə çalışıram. Çünki mövzunu yaxşı öyrənmək üçün bunu vacib hesab edirəm. Amma bəzən çətin suallar olanda və ya mövzunu tam başa düşməyəndə süni intellektdən kömək alıram. Yenə də çalışıram ki, cavabı hazır götürməyim, əvvəlcə özüm düşünüm və sonra köməkdən istifadə edim.

– Gələcəkdə məktəblərin tam onlayn olmasını istərdinizmi?

– Düşünürəm ki, məktəblərin tam onlayn olması o qədər də yaxşı olmaz. Çünki məktəb yalnız dərs öyrənmək üçün deyil, həm dostlarla, həm də müəllimlərlə canlı şəkildə ünsiyyətdə olmaq üçün vacibdir. Onlayn dərslər bəzi hallarda rahat olsa da, sinifdə keçilən dərslər daha maraqlı və effektiv olur.

Günay HACIYEVA