Rəqəmsal marketinqin inkişafı ilə informasiya texnologiyaları və proqramlaşdırma bu sahənin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Müasir marketinq artıq yalnız reklamdan ibarət deyil, o, məlumat bazaları, süni intellekt, avtomatlaşdırma və API inteqrasiyası ilə gücləndirilmiş, dataya əsaslanan kompleks bir sistemdir. Bu prosesdə istifadəçi məlumatlarının təhlükəsizliyi və kibertəhlükələrə qarşı qorunması isə həm texniki, həm də etik məsuliyyət tələb edir. İT və marketinq şöbələrinin əməkdaşlığı sayəsində həm effektiv kampaniyalar qurulur, həm də şəxsi məlumatların qorunması təmin edilir. Elə məhz günümüzün əsas təlabatına çevrilən rəqəmsal marketinq barədə dolğun məlumat almaq üçün suallarımızı Bakı şəhərində yerləşən böyük holdinqlərdən birinin baş informasiya təhlükəsizliyi və rəqəmsal marketinq mütəxəssisi Sənan Ağayevə ünvanladıq:

– Sənan müəllim, istərdim, ilk növbədə, rəqəmsal marketinq və onun müasir informasiya təhlükəsizliyi sistemlərindəki rolu barədə bizə məlumat verəsiniz.

– Rəqəmsal marketinq müasir İT sistemlərinin inkişafı ilə daha da güclənmiş bizneslərin uğur qazanmasında əsas rol oynayan sahəyə çevrilmişdir. Bu marketinq növü internet, sosial media, mobil tətbiqlər və digər rəqəmsal platformalar vasitəsilə hədəf auditoriyaya çatmağı təmin edir. Müasir İT sistemləri marketinq kampaniyalarının avtomatlaşdırılmasına, analitik məlumatların toplanmasına və istifadəçi davranışlarının təhlilinə imkan yaradır. “Big data” və süni intellekt texnologiyaları sayəsində şirkətlər daha dəqiq hədəfləmə və fərdiləşdirilmiş reklam strategiyaları hazırlaya bilirlər. Bulud texnologiyaları marketinq alətlərinə daha çevik və geniş miqyasda çıxış imkanı verir. E-poçt marketinqi, SEO, SEM və sosial media reklamları İT sistemlərinin dəstəyi ilə daha effektiv şəkildə həyata keçirilir. CRM (Müştəri Əlaqələrinin İdarə Edilməsi) sistemləri müştəri məlumatlarını toplayaraq onların ehtiyaclarına uyğun təkliflər təqdim etməyə kömək edir. Rəqəmsal marketinq həm də real vaxtda nəticələrin izlənməsinə və strategiyaların dinamik şəkildə dəyişdirilməsinə şərait yaradır. İT sistemləri marketinq büdcəsinin optimallaşdırılmasına və ROI-nin (investisiya gəlirliliyinin) artırılmasına töhfə verir. Bu sahədəki innovasiyalar şirkətlərin rəqabət qabiliyyətini artırır və bazarda mövqelərini gücləndirir. Nəticədə, rəqəmsal marketinq və İT sistemləri bir-birini tamamlayaraq müasir biznes mühitinin ayrılmaz hissəsinə çevrilir.

– Bəs proqramlaşdırmanın rəqəmsal marketinqdə tətbiqi: avtomatlaşdırma və dataya əsaslanan yanaşmalar necə aparılır?

– Proqramlaşdırma rəqəmsal marketinqin effektivliyini artırmaq üçün mühüm alətə çevrilib. Müasir marketinq strategiyalarında avtomatlaşdırma əsas rol oynayır və bu, proqramlaşdırma vasitəsilə həyata keçirilir. Məsələn, e-poçt kampaniyalarının vaxtında göndərilməsi, sosial media paylaşımlarının planlaşdırılması və reklamların hədəflənməsi proqramlaşdırılmış skriptlər və alqoritmlərlə idarə olunur. Dataya əsaslanan yanaşmalar isə müştəri davranışlarını analiz etməyə və fərdiləşdirilmiş təkliflər hazırlamağa imkan verir. Python, JavaScript və R kimi proqramlaşdırma dilləri marketinq analitikası və data vizualizasiyası üçün geniş istifadə olunur. Süni intellekt və maşın öyrənməsi alqoritmləri istifadəçi davranışlarını proqnozlaşdırmaq və daha effektiv reklam strategiyaları qurmaq üçün tətbiq edilir. API-lər vasitəsilə müxtəlif platformalar bir-birinə inteqrasiya olunur və məlumatlar real vaxtda paylaşılır. Chatbotlar və avtomatik cavab sistemləri proqramlaşdırma ilə hazırlanaraq müştəri xidmətlərini daha sürətli və səmərəli edir. A/B testlərinin aparılması və nəticələrin təhlili də proqramlaşdırma ilə mümkün olur. Bu texnologiyalar marketoloqlara daha çevik qərarlar verməyə və kampaniyaları optimallaşdırmağa kömək edir. Nəticədə, proqramlaşdırma rəqəmsal marketinqin həm texniki, həm də strateji aspektlərini gücləndirərək rəqəmsal transformasiyanın əsas sütunlarından birinə çevrilmişdir.

– İnformasiya təhlükəsizliyi: marketinq platformalarında məlumatların qorunması haqqında nə deyə bilərsiniz?

– İnformasiya təhlükəsizliyi rəqəmsal marketinq platformalarında istifadəçi məlumatlarının qorunması üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Müasir marketinq alətləri geniş miqyasda şəxsi və davranışa dair məlumatlar toplayır, bu da onların qorunmasını zəruri edir. GDPR (Ümumi Məlumatların Qorunması Qaydaları) və digər beynəlxalq standartlar marketinq fəaliyyətlərində məlumatların etik və hüquqi şəkildə işlənməsini tələb edir. Şirkətlər müştəri məlumatlarını şifrələmə, autentifikasiya və təhlükəsizlik divarları (firewall) vasitəsilə qoruyurlar. Bulud əsaslı marketinq platformalarında məlumatların saxlanması və ötürülməsi zamanı təhlükəsizlik protokolları tətbiq olunur. Phishing, malware və digər kiberhücumlara qarşı qorunmaq üçün İT komandaları mütəmadi olaraq sistemləri yeniləyir və monitorinq edir. Marketinq avtomatlaşdırma sistemlərində məlumatların icazəsiz istifadəsinin qarşısını almaq üçün rol əsaslı giriş nəzarəti tətbiq edilir. Müştəri etimadının qorunması üçün şəffaflıq və məlumatların necə istifadə edildiyinə dair açıq kommunikasiya vacibdir. Data breach halları şirkətlərin reputasiyasına ciddi zərər verə bilər, buna görə risklərin idarə olunması strategiyaları hazırlanmalıdır. İnformasiya təhlükəsizliyi həm hüquqi məsuliyyət, həm də müştəri məmnuniyyəti baxımından marketinqin ayrılmaz hissəsidir. Nəticədə, marketinq platformalarında güclü təhlükəsizlik tədbirləri rəqəmsal uğurun və davamlılığın əsas şərtlərindən biridir.

– Marketinq üçün düzgün data strukturlarının qurulması necə aparılır?

– Verilənlər bazası və analitika rəqəmsal marketinqin əsasını təşkil edən texnoloji sütunlardandır. Marketinq strategiyalarının uğurlu olması üçün düzgün və strukturlaşdırılmış məlumatların toplanması və idarə olunması vacibdir. Verilənlər bazaları müştəri məlumatlarını, davranış nümunələrini və kampaniya nəticələrini sistemli şəkildə saxlamağa imkan verir. SQL, NoSQL və digər verilənlər bazası texnologiyaları marketinq platformalarında geniş istifadə olunur. Düzgün data strukturu marketoloqlara hədəf auditoriyanı daha dəqiq müəyyənləşdirməyə və fərdiləşdirilmiş təkliflər hazırlamağa kömək edir. Analitika alətləri – məsələn, Google Analytics, Power BI və Tableau – bu məlumatları vizuallaşdıraraq qərarvermə prosesini asanlaşdırır. Data mining və predictive analytics texnikaları gələcək davranışları proqnozlaşdırmaq və kampaniyaları optimallaşdırmaq üçün tətbiq edilir. Müştəri seqmentasiyası, satış analizi və ROI ölçümü kimi proseslər düzgün qurulmuş verilənlər bazası olmadan mümkün deyil. Data keyfiyyəti və təmizliyi analitikanın doğruluğuna birbaşa təsir edir. İnteqrasiya olunmuş sistemlər vasitəsilə müxtəlif mənbələrdən gələn məlumatlar birləşdirilərək daha geniş analiz imkanları yaradılır. Nəticədə, verilənlər bazası və analitika marketinqin strateji planlaşdırılmasında, performansın ölçülməsində və innovativ yanaşmaların tətbiqində mühüm rol oynayır.

– Bəs Web, həmçinin mobil tətbiqlərdə reklam və izləmə texnologiyaları nə üçündür?

– Web və mobil tətbiqlərdə reklam və izləmə texnologiyaları rəqəmsal marketinqin əsas alətlərindən biridir. Bu texnologiyalar istifadəçi davranışlarını izləyərək daha hədəflənmiş və effektiv reklam kampaniyaları qurmağa imkan verir. Cookies, pixel tag-lar və SDK-lar vasitəsilə istifadəçilərin tətbiqdəki və vebdəki hərəkətləri analiz olunur. Bu məlumatlar reklam platformalarına – məsələn, “Google Ads”, “Meta Ads” və “TikTok Ads” – ötürülərək fərdiləşdirilmiş reklamlar göstərilir. Retargeting texnologiyası sayəsində istifadəçi bir məhsula baxdıqdan sonra digər platformalarda həmin məhsula dair reklamlar görür. Mobil tətbiqlərdə reklamlar, adətən, banner, interstitial və native formatlarda təqdim olunur. İzləmə texnologiyaları, həmçinin kampaniyanın performansını ölçmək üçün klik, baxış və dönüşüm (conversion) məlumatlarını toplayır. GPS və cihaz identifikatorları mobil reklamların coğrafi hədəflənməsini mümkün edir. Bu texnologiyalar marketoloqlara real vaxtda nəticələri görmək və strategiyanı dinamik şəkildə dəyişmək imkanı verir. Eyni zamanda istifadəçi məxfiliyi və məlumatların qorunması məsələləri bu sahədə ciddi şəkildə nəzərə alınmalıdır. Müasir reklam texnologiyaları süni intellekt və maşın öyrənməsi ilə birləşərək daha ağıllı və proqnozlaşdırıcı sistemlər yaradır. Nəticədə, web və mobil tətbiqlərdə reklam və izləmə texnologiyaları şirkətlərin müştəriyə daha yaxın və məqsədyönlü şəkildə çatmasını təmin edir.

– Sosial mühəndislik və kibertəhlükələr İT mütəxəssislərinin və marketoloqların ortaq məsuliyyəti sayılır?

– Sosial mühəndislik və kibertəhlükələr müasir rəqəmsal mühitdə həm İT mütəxəssisləri, həm də marketoloqlar üçün ciddi çağırışlar yaradır. Sosial mühəndislik hücumları istifadəçilərin psixologiyasından istifadə edərək onları şəxsi məlumatlarını paylaşmağa və ya zərərli linklərə klikləməyə yönəldir. Phishing, pretexting və baiting kimi metodlar marketinq kampaniyaları ilə qarışdırıla bilər və bu, istifadəçi etibarını sarsıda bilər. Marketoloqların və İT mütəxəssislərinin ortaq məsuliyyəti bu riskləri öncədən müəyyənləşdirmək və qarşısını almaqdır. Marketinq mesajlarının təhlükəsiz və etibarlı mənbədən gəldiyinə əmin olmaq üçün autentifikasiya və şifrələmə metodları tətbiq edilməlidir. İT komandaları sistemləri mütəmadi olaraq yoxlayaraq zəif nöqtələri aradan qaldırmalı, marketoloqlar isə istifadəçilərlə etik və şəffaf kommunikasiya qurmalıdır. Təhlükəsizlik təlimləri və məlumatlandırma kampaniyaları həm daxili komanda, həm də müştərilər üçün vacibdir. Sosial media platformalarında yayılan saxta kampaniyalar və linklərə qarşı monitorinq aparılmalıdır. Kibertəhlükələrə qarşı mübarizədə həm texniki, həm də insani faktorlar nəzərə alınmalıdır. Bu əməkdaşlıq şirkətin reputasiyasını qorumaqla yanaşı, müştəri məlumatlarının təhlükəsizliyini də təmin edir. Nəticədə, sosial mühəndislik və kibertəhlükələrə qarşı mübarizə yalnız İT şöbəsinin deyil, bütün rəqəmsal komandanın ortaq məsuliyyətidir.

– Ən çox buraxılan İT təhlükəsizlik səhvləri hansılardır və şirkətlərin marketinq və İT şöbələri arasında koordinasiya necə aparılır?

– Rəqəmsal dövrdə İT təhlükəsizliyi yalnız texniki məsələ deyil, həm də strateji koordinasiya tələb edən bir prosesdir. Şirkətlərin marketinq və İT şöbələri arasında düzgün əməkdaşlıq olmadıqda ciddi təhlükəsizlik boşluqları yarana bilər. Ən çox buraxılan səhvlərdən biri marketinq kampaniyalarının İT şöbəsinin nəzarəti olmadan həyata keçirilməsidir. Bu zaman istifadə olunan platformalar, üçüncü tərəf alətləri və izləmə skriptləri sistemə zərər verə biləcək risklər daşıya bilər. Məsələn, kampaniya üçün əlavə olunan kod parçaları və ya plugin-lər zəiflik yarada bilər, əgər onlar əvvəlcədən yoxlanılmayıbsa, digər bir ümumi səhv – istifadəçi məlumatlarının toplanması və saxlanması zamanı təhlükəsizlik protokollarına əməl olunmamasıdır. Marketoloqlar tez-tez müştəri məlumatlarını analiz etmək üçün müxtəlif alətlərdən istifadə edirlər, lakin bu məlumatların şifrələnməsi və qorunması İT şöbəsinin nəzarəti olmadan yetərsiz ola bilər. Eyni zamanda phishing və sosial mühəndislik hücumlarına qarşı müdafiə tədbirləri yalnız İT şöbəsinin deyil, marketinq komandasının da məsuliyyətidir. Təhlükəsizlik təlimlərinin olmaması, zəif parol siyasəti və rol əsaslı giriş nəzarətinin tətbiq edilməməsi bu riskləri daha da artırır. Koordinasiyanın olmaması həm də insidentlərə gec reaksiya verilməsinə səbəb olur. Əgər marketinq şöbəsi sistemdəki dəyişiklikləri İT komandasına bildirmirsə, bu dəyişikliklər potensial zəifliklər yarada bilər. Bu səbəbdən hər iki şöbə arasında davamlı kommunikasiya, ortaq təhlükəsizlik siyasətləri və birgə risk qiymətləndirmə prosesləri vacibdir. Nəticədə, İT təhlükəsizliyinin təmin olunması yalnız texniki tədbirlərlə deyil, həm də funksional şöbələr arasında güclü koordinasiya ilə mümkündür.

– Son olaraq İT və proqramlaşdırma səhələri üçün, ən önəmlisi isə rəqəmsal marketinq barəsində nələr demək istəyirsiniz?

– Rəqəmsal marketinqin İT sistemləri ilə sıx əlaqəsi nəzərə alınaraq hər iki sahənin əməkdaşlığı vacib hala çevrilir. Marketinq kampaniyaları planlaşdırılarkən İT şöbəsi ilə koordinasiyalı şəkildə işləmək təhlükəsizlik risklərini minimuma endirə bilər. Verilənlər bazası strukturları düzgün qurulmalı və məlumatların şifrələnməsi təmin olunmalıdır. Avtomatlaşdırma alətləri tətbiq edilərkən onların təhlükəsizlik aspektləri diqqətlə yoxlanılmalıdır. Sosial mühəndislik hücumlarına qarşı həm texniki, həm də insani tədbirlər görülməlidir, məsələn, əməkdaşlara mütəmadi təlimlər verilməlidir. Reklam və izləmə texnologiyaları istifadə edilərkən istifadəçi məxfiliyi qorunmalı və GDPR kimi qanunvericiliklərə əməl olunmalıdır. Marketinq alətlərinə üçüncü tərəf inteqrasiyaları əlavə olunmadan əvvəl İT şöbəsi tərəfindən təhlükəsizlik yoxlaması aparılmalıdır. Şirkət daxilində parol siyasəti gücləndirilməli və ikifaktorlu autentifikasiya tətbiq olunmalıdır. İT və marketinq şöbələri arasında davamlı kommunikasiya və ortaq risk qiymətləndirmə sessiyaları təşkil edilməlidir. Hər bir kampaniya və yeni texnologiya tətbiqi öncəsi təhlükəsizlik auditi aparılması tövsiyə olunur. Nəticədə, rəqəmsal uğur yalnız kreativliklə deyil, güclü texniki təhlükəsizliklə də təmin olunur.

– Suallarımıza ətraflı cavab verdiyiniz üçün təşəkkür edirik.

Rafiq TƏHMƏZ