Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev 2026-cı ili ölkədə “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan etmək haqqında Sərəncam imzalayıb. Bu təşəbbüs ölkənin əsrlər boyu davam edən şəhərsalma və memarlıq irsi ənənələrini qorumaqla yanaşı, sektorda müasir, innovativ yanaşmaların inkişafını və daha geniş tətbiqini təşviq etmək məqsədi daşıyır. Bu qərar Azərbaycanın müasir şəhərsalma problemlərinin həlli, davamlı inkişafın təmin edilməsi və tarixi irsin gələcəyə yönəlmiş memarlıq və planlaşdırma təcrübələri ilə uyğunlaşdırılması öhdəliyini əks etdirir.

"Şərq qapısı" xəbər verir ki, bu barədə Pakistanın “Islamabad Post” nəşrinin dərc etdiyi “2026: Azərbaycanın Şəhərsalma İli – Gələcək üçün model” sərlövhəli məqaləsində bildirilir.

Jurnalist Ənsar Mahmud Bhattinin müəllifi olduğu məqalədə qeyd olunur ki, Azərbaycanın urbanizasiya planları təkcə öz şəhərlərini yenidən formalaşdırmaqla kifayətlənmir, həm də xaricdə təsirini genişləndirir ki, bu da ölkənin davamlı inkişafda tərəfdaş qismində artan rolunu əks etdirir. “1991-ci ildə müstəqillik qazandıqdan sonra ölkədə şəhər əhalisi 1993-cü ildəki 45 faizdən 2025-ci ildə təxminən 58 faizə yüksəlib. Bu transformasiya “ağıllı şəhər” texnologiyalarını, davamlı planlaşdırmanı və inklüziv idarəetməni birləşdirən düşünülmüş strategiya ilə idarə olunub. Daxili model dayanıqlılıq və rəqəmsal bağlantı üzərində qurulub. Azərbaycan sənaye mərkəzləri və böyük yaşayış blokları ilə bağlı sovet arxitekturasını miras alıb, lakin müstəqillikdən sonrakı üç onillikdə davamlılığı, inklüzivliyi və müasir infrastrukturu vurğulayan siyasətlər hazırlayıb”, -deyə məqalədə qeyd olunur.

Müəllif yazır ki, münaqişə nəticəsində viran qalan Qarabağ bölgəsi bu transformasiyanın flaqmanına çevrilib. Ölkənin ilk “ağıllı kənd”i kimi yenidən qurulan Ağalı indi bərpaolunan enerji şəbəkələri, rəqəmsal idarəetmə platformaları və ekoloji cəhətdən təmiz kənd təsərrüfatı ilə öyünür. Mədəniyyət paytaxtı olan Şuşa elektrikli ictimai nəqliyyat, yeraltı tullantıların toplanması və irsə əsaslanan planlaşdırma ilə yenidən qurulur. Bu layihələr Azərbaycanın davamlılığı yenidənqurmaya necə tətbiq etdiyini, münaqişədən sonrakı bərpanı innovasiya fürsətinə çevirdiyini nümayiş etdirir.

Məqalədə vurğulanır: “Lakin Azərbaycanın şəhərsalma vizyonu təkcə öz sərhədləri ilə məhdudlaşmır. Ölkə öz təcrübəsini və maliyyə dəstəyini Pakistan da daxil olmaqla digər ölkələrlə bölüşməyə başlayıb. İslamabadda Azərbaycan əsas ərazilərin, xüsusən də turistlərin tez-tez getdiyi yerlərin təkmilləşdirilməsinə və abadlaşmasına töhfə verib. Bu əməkdaşlıq paytaxtın estetik cəlbediciliyini və infrastrukturunu artırıb, müasir və qonaqpərvər bir şəhər kimi mövqeyini möhkəmləndirib. Bu təşəbbüs Pakistan və Azərbaycan arasındakı sıx əlaqələri vurğulayır və təkcə diplomatik xoşməramlılığı deyil, həm də şəhərsalmanın transformativ gücünə ortaq inamı əks etdirir. İslamabadın yüksəlişinə sərmayə qoyan Azərbaycan şəhərsalma strategiyasının yalnız daxili prioritet deyil, həm də beynəlxalq əlaqələrin təməl daşı olduğunu nümayiş etdirir. Eyni zamanda, bu əməkdaşlıq Azərbaycanın yanaşmasının iki vacib aspektini vurğulayır. Birincisi, bu, şəhərsalmanın milli kimlik və xarici siyasətdə mərkəzi yer tutduğunu göstərir. Azərbaycan üçün müasir, dayanıqlı şəhərlərin qurulması təkcə daxili inkişafla deyil, həm də yumşaq gücün layihələndirilməsi və tərəfdaşlığın inkişaf etdirilməsi ilə bağlıdır. İkincisi, bu, şəhərsalmanın millətlər arasında necə körpü rolunu oynaya biləcəyini göstərir. İslamabadın abadlaşdırılmasını dəstəkləməklə, Azərbaycan Pakistanla mədəni və iqtisadi əlaqələri gücləndirir və şəhərsalma ilə diplomatiyanı birləşdirən əməkdaşlıq modeli yaradır”.

Azərbaycanın şəhərsalma üzrə təşəbbüsləri barədə bəhs edən müəllif daha sonra yazır: “ Azərbaycan Milli Şəhərsalma Forumuna (NUFA), ən son 2025-ci ildə NUFA3-ə ev sahibliyi etməyə davam edir və burada mütəxəssislər enerjiyə qənaət edən şəhərlər, yaşıl planlaşdırma və rəqəmsal bələdiyyə idarəetməsini müzakirə edirlər”.

Qeyd olunur ki, regional qonşularla müqayisələr Azərbaycanın unikallığını daha çox vurğulayır. Türkiyə və İran yetkin, həddindən artıq izdihamlı şəhər sistemlərinin mürəkkəbliyi ilə mübarizə apararkən, Azərbaycan müasir şəhərləri demək olar ki, sıfırdan qurur, dayanıqlılığı və “ağıllı” texnologiyaları tətbiq edir. Bu vizyonu Pakistana da şamil etməklə, Azərbaycan urbanizasiya modelinin yalnız milli transformativ deyil, həm də beynəlxalq səviyyədə əhəmiyyətli olduğunu nümayiş etdirir.

Məqalənin sonunda qeyd olunur: “Azərbaycanın urbanizasiya strategiyası şəhərləri genişləndirmək planları ilə yanaşı, milli inkişafın mühərrikləri və münaqişədən sonrakı bərpanın rəmzi kimi xidmət edən dayanıqlı, yaşıl və rəqəmsal şəkildə əlaqəli şəhər məkanlarının yaradılması ilə bağlıdır. Qarabağın yenidən qurulması flaqman nümunəsi kimi çıxış edir, İslamabadın abadlaşdırılması isə ölkənin qlobal şəhər yüksəlişində tərəfdaş kimi artan rolunu əks etdirir. Bu səylər birlikdə göstərir ki, Azərbaycan üçün urbanizasiya həm daxili zərurət, həm diplomatik alət, həm də Pakistan kimi müttəfiqlərlə əlaqələri gücləndirmək yolu ilə ölkə daxilində və xaricdə şəhərləri formalaşdırır”.