NAXÇIVAN :

09 May 2026, Şənbə

Dağların qoynunda yaşayan tarix

...

Naxçıvan... Ey dünyanın ən qədim diyarlarından biri, Nuh Peyğəmbərin gəmisinin dayandığı, tufandan sonra həyata yenidən nəfəs verən müqəddəs torpaq! Sənin yaşın minilliklərin dərin qatlarında gizlənir. Hər barmaq izində daş fiqurların, qədim nekropolların izləri qalıb. Arxeoloqların qazdığı təpələr, qəbir abidələri, gil qablar və tunc bəzəklər sənin çoxəsrlik tarixini fısıldayır. Sən Manna, İşquz və Midiya dövlətlərinin bir parçası olmuş, böyük imperiyaların qovşağında parlamısan. Sənin daşların sanki canlıdır. Əlincə qalası kimi ucalan qayalar əsrlərboyu mühasirələrə sinə gərərək Teymur kimi qocaman bir sərkərdənin ordusuna qarşı 14 il dayanan igidlərin ruhunu hələ də özündə yaşadır. Nuhun adı ilə bağlı əfsanələr, Oğuz dastanlarındakı nağıllar səni həm tarixin, həm də mifin qovuşuğunda saxlayır. Sən yalnız şəhər deyilsən, ey qədim diyar, sən dövlətçiliyin beşiyisən. Eldənizlər (Atabəylər) dövründə paytaxt olmuş, xəzinələrin qorunduğu, zərbxanaların işlədiyi, ticarət yollarının kəsişdiyi bir mərkəzsən. Qarabağlar türbəsi, Gülüstan türbəsi, Dar türbəsi, Naxçıvanqala və yüzlərlə digər abidə sənin qədimliyini daşdan daha möhkəm şəkildə saxlayır. 
Digər ən böyük sərvətin isə igid qəhrəmanlarındır... O igidlərin adı hələ də dağlarında, küləklərində dolaşır. Əlincə qalasının ətrafında, Arazın sahilində döyüşən oğullar kimi, sənin igidlərin də həmişə torpağın namusu uğrunda sinələrini sipər ediblər. Eldənizlər dövrünün sultanlarından tutmuş Vətən müharibəsinin qəhrəmanlarına qədər sənin oğulların yalnız qılıncla deyil, qəlblə, şərəflə, sonsuz məhəbbətlə vuruşublar. Onların ruhu hələ də sənin səmalarında dolaşır, sənin suyunda əks olunur. 
Sənin qədimliyin kimi təmiz və sərt olan havan, quru iqlimin ilə Qapıcıq, Haçadağ və Zəngəzur silsilələrinin qucağında sıxılmış bir aşiqin nəfəsi kimisən. Yazda isti küləklər Arazboyu düzənlikləri oxşayır, payızda soyuq meh dağ zirvələrindən enir, qışda qar ağ bir örpək kimi örtür bu torpağı. Sənin havan insanı həm sınağa çəkir, həm də ruhunu təmizləyir. Bu hava mineral bulaqların şəfalı nəfəsi ilə qarışaraq bir duaya çevrilir. Səhər tezdən Əshabi-kəhf dağının qızartısında sanki qədim bir sevginin işığı doğur, axşam isə ulduzlar altında tarixin pıçıltısı eşidilir. 
Ey qədim diyar, sənin suların dünyanın nadir möcüzələrindəndir! Azərbaycandakı bütün mineral suların yarıdan çoxu, bəlkə də, səndədir. “Sirab”, “Badamlı”, “Vayxır”, “Nəhəcir”, “Darıdağ” kimi mineral suların bir tərəfdən, Əlincəçay, Naxçıvançay, Ordubadçay kimi çaylar da bir yandan axır. Bir qurtum içəndə sanki Nuhun dövründən, Babəkin qəlbindən, igidlərin qanından bir damla içirsən. Kəhrizlərin yeraltı tunelləri, Qanlıgölün əfsanəvi suları, bir sözlə, hamısı sənin damarlarında axan qan kimi saf və əbədidir. Sən minilliklərin yaddaşı, igidlərin qüruru, dağların və bulaqların danışan dili, tarixin və əbədiyyətin qovşağında doğulan bir sevgisən. Sənin zirvələrin hər kəsi qürurlandırır, igidlərin ilhamlandırır, havan canlandırır, suyun şəfa verir. Sənin yaşın qədimliyin qədər sonsuzdur. Nuhdan Babəkə, daş fiqurlardan türbələrə, bulaqlardan dağ zirvələrinə qədər...

Rafiq TƏHMƏZ
 

Nəşr edilib : 04.05.2026 11:06